Orbán en Putin

Putin en Orbán hebben veel gemeen en dat zie je het duidelijkst in datgene wat ze allebei verfoeien: de macht van Brussel en de EU, het Westerse liberale democratiemodel en decadente waarden als homorechten en feminisme. Maar ook in wat ze daar beiden, zij het ieder op hun eigen manier en vanuit hun eigen geschiedenis, tegenover stellen: een radicaal nationalisme (inclusief het recht op te komen voor hun nationale broeders in buurlanden), een voorkeur voor een sterke centrale staatsmacht (die uiteraard onder hun persoonlijke controle staat) en de drastische inperking van de rechten van politieke, sociale en culturele minderheden.

In wezen behoren de twee tot dezelfde ideologische stroming, die de journalist Jan Fleischhauer in het weekblad Der Spiegel post-fascistisch noemt (zie het artikel in het Engels hier). Want Putin is niet de post-communist waarvoor velen hem houden, niet de man die eigenlijk het beleid voortzet van de gerontocraten van het Sovjet systeem, maar een politicus die denkt en handelt in de tradities van het oorspronkelijke fascisme van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw (Mussolini, Franco, Salazar, de NSDAP). Het is een vergelijking die ook al vele malen is getrokken ten aanzien van Viktor Orbán, wiens ideologische verwantschap met het Horthy tijdperk evident is en door hemzelf ook eigenlijk niet wordt ontkend. Het is dan ook geen toeval dat Putin zich niet alleen positief uitlaat over Viktor Orbán en bijvoorbeeld Marie LePen, maar dat zijn regering ook nauwe banden onderhoudt (inclusief financiële) met tal van rechts-extreme en radicale anti-EU groeperingen en partijen in Europa (zie voor de details daarover ondermeer een artikel dat morgen 7 mei in het dagblad Trouw verschijnt).

Het maakt ook duidelijk waarom de (nog altijd deels geheime) overeenkomst die de regering Orbán een paar maanden geleden sloot met Putin over de uitbreiding van de kerncentrale in Paks, een lening van 10 miljard euro aan de Hongaarse staat en wie weet wat nog meer, helemaal niet zo vreemd is. Natuurlijk houdt Orbán op gezette tijden anticommunistische tirades, maar dat zijn slechts schijnmanoeuvres bedoeld voor binnenlandse consumptie door een ongeïnformeerd publiek (tenslotte telt Fidesz minstens zoveel voormalige communisten in eigen gelederen als de links-liberale oppositie) en Putin is ondanks zijn KGB verleden allerminst een communist. De Paks-deal is een pragmatische overeenkomst tussen ideologisch verwante regiems die beiden denken daar het nodige voordeel uit te kunnen halen: het geeft de regering Orbán de nodige financiële armslag los van Brussel en het verschaft Rusland, zoals een Russische commentator dat ten tijde van het afsluiten van die overeenkomst noemde, een bondgenoot binnen de gelederen van de EU.

Dat laatste is misschien niet hoe premier Orbán het zelf ziet. Hij zal ongetwijfeld – in de traditie van Horthy – opereren onder de illusie dat hij kan en moet laveren en manoeuvreren tussen Moskou en Brussel in, de twee grootmachten die in zijn ogen de Hongaarse nationale onafhankelijkheid bedreigen (“Wij willen geen kolonie zijn”). Maar de crisis in Oekraïne en de Tweede Koude Oorlog die inmiddels is begonnen (als het al geen echte oorlog wordt), maakt een dergelijk beleid niet alleen politiek steeds verwerpelijker, maar ook praktisch steeds gevaarlijker. Een land als Polen loopt de laatste maanden energiek voorop bij diplomatieke pogingen om het conflict in Oekraïne te bezweren, maar het doet dat wel op basis van een duidelijke keuze voor de EU en de NAVO, voor de Westerse waarden en een democratisch en onafhankelijk Oekraïne, en tegen het Russische machtsvertoon en wapengekletter. Het kan geen toeval zijn dat Hongarije weer eens aanzienlijk achter loopt.

Zelfs met 100.000en stemmen meer, verliest de oppositie nog.

Volgens Robert Lászlo van het wetenschappelijke instituut Political Capital zal de oppositie in Hongarije bij de verkiezingen op 6 april a.s. 300.000 stemmen meer moeten krijgen dan regeringspartij Fidesz om evenveel zetels binnen te halen. In andere woorden, zelfs als de oppositie tot 6% meer stemmen weet te winnen dan Fidesz, verliest ze de verkiezingen nog omdat Fidesz dan nog steeds meer zetels heeft in het parlement.

Volgens László is dat vooral het gevolg van de manier waarop Fidesz geheel eenzijidg de nieuwe kiesdistricten heeft ingedeeld. Zo zijn veel traditioneel linkse kiesdistricten opgeknipt. In het district Hajdu Bihar bijvoorbeeld (zie plaatje) won de MSZP in 2006 in 3 van de 9 districten en Fidesz in 6, maar zou Fidesz volgens de huidige regels bij exact dezelfde stemmenverdeling als destijds alle zes nieuwe kiesdistricten winnen.Tegelijk zijn de traditioneel linkse kiesdistricten die zijn overgebleven systematisch tot wel 30% groter dan kiesdistricten die traditioneel rechts zijn, zodat  Fidesz dus systematisch minder stemmen nodig heeft om een district en dus een zetel in het parlement te veroveren.  Dit onderstreept de conclusie van een reeks andere waarnemers dat er zeer grote vraagtekens geplaatst moeten worden bij de eerlijkheid van het nieuwe Hongaarse kiessysteem. Of zoals een enkeling het formuleert: deze verkiezingen zijn wel “free” maar niet “fair.”

Intussen reizen Fidesz ministers sinds de officiële start van de verkiezingscampagne half februari stad en land af en strooien met dure beloftes en cadeaus.Volgens weekblad HVG is in de afgelopen twee weken door vertegenwoordigers van de regering al voor een slordige één triljoen forint (drie miljard euro) aan uitgaven toegezegd. De minister van justitie bezocht zijn thuisstad Vesprém met de mededeling dat een nieuwe Fidesz regering een schuld van 600 mlj forint (2 mlj euro) overneemt die is gemaakt ten behoeve van de bouw van een sportstadion. De minister van defensie opende een nieuw kunstencentrum (!) in de stad waar hij kandidaat is. Een staatssecretaris in het bureau van de premier kondigde in Tatabánya aan dat een nieuwe Fidesz regering ook een schuld van die stad van 6 miljard forint (20 mlj euro) overneemt. Verder keurde de regering een voorstel goed om een nieuwe voetbalacademie te bouwen in een deelgemeente van Boedapest, kreeg de stad Makó de bouw toegezegd van een nieuwe grenspost en de stad Pécs een nieuwe basketbal academie. Tegelijk worden overal in het land informatiebijeenkomsten gehouden over de nog verdergaande daling van de kosten voor gas, elektra en water die de burgers dankzij de Fidesz regering tegemoet kunnen zien.

Tegelijk klaagt de oppositie steen en been over de zeer beperkte mogelijkheden die het heeft om verkiezingspropaganda te bedrijven, omdat dat soort activiteiten dankzij nieuwe regelgeving van de Fidesz regering sterk is ingeperkt en de oppositie een ernstig gebrek heeft aan geld en nauwelijks toegang tot de media en de advertentiemarkt. Openbare verkiezingsdebatten, bijvoorbeeld op TV of radio, zijn er niet (daar werkt Fidesz niet aan mee), dus ook dat is geen manier om de publieke opinie te beïnvloeden.De democratische coalitie “Samenwerking” beperkt zich vooralsnog noodgedwongen grotendeels tot kraampjes op drukke punten in de stad en het direct aanspreken van kiezers op straat, met in de planning een soort wanhoopsoffensief met posters en advertenties in de laatste twee weken voor verkiezingsdag. Je weet tenslotte maar nooit. De gebeurtenissen in Oekraïne roepen bij heel wat Hongaren ongemakkelijke herinneringen op aan Boedapest 1956 en Praag 1968. In dat licht is de “wending naar het Oosten” die Orbán voorstaat (zie de deal die hij nog maar zes weken geleden sloot met Putyin over uitbreiding van de kerncentrale in Paks en een grote financiële lening) misschien toch niet zo gelukkig?

De kernenergie-deal van de eeuw?

Op 14 januari tekenden Viktor Orbán en Vladimir Putyin in Moskou een overeenkomst die het Russische agentschap Rosatom aanwijst als het bedrijf dat de enige Hongaarse kerncentrale in Paks gaat uitbreiden/vervangen. Het project gaat ruim 12 miljard Euro kosten en wordt daarmee het duurste bouwproject ooit in Hongarije. Het land heeft daarvoor niet het geld, maar Putyin geeft Hongarije een lening van maar liefst 10 miljard Euro.

Welkom terug, kameraad,

Volgens de regering is het een droomproject. De Russen lenen het geld tegen een hele lage rente, Hongarije krijgt goedkope energie en wordt onafhankelijker in zijn energievoorziening, en het project schept banen en economische groei. Maar volgens critici is het project volslagen onnodig, is de kans groot dat het een ongekend financieel fiasco wordt waarvoor de belastingbetaler zal moeten opdraaien,  zijn de details en precieze voorwaarden van de overeenkomst schimmig en niet transparant, en maakt de regering Orbán bovendien een gevaarlijke buiging naar het autoritaire Rusland

Eerst maar even wat technische gegevens. Rosatom bouwt twee nieuwe reactoren van 1200 MW ieder in de centrale van Paks, gelegen aan de Donau 60 km ten zuiden van Boedapest. De eerste moet in 2023 klaar zijn. De huidige vier Russische VVER reactoren van 500 MW ieder, die in 40% van de elektriciteitsbehoefte in Hongarije voorzien, moeten vanaf 2032 worden gesloten.

Onnodig

Volgens gerenommeerde energie-experts geciteerd in Portfolio.hu is een uitbreiding van de kerncentrale wellicht helemaal niet nodig en hoeft een definitieve beslissing op zijn vroegst over acht jaar genomen te worden, tien jaar voordat de eerste van de huidige reactoren uit bedrijf genomen moeten worden. Waarom dus deze merkwaardige haast? Als deze nieuwe blokken in 2023 en 2026 klaar zijn, zit Hongarije met een enorm energieoverschot – vooral in de nachtelijke uren als ook andere landen (Duitsland) datzelfde probleem hebben. Het is veel verstandiger om over een jaar of acht te kijken hoe de toestand dan is op de (kern)energiemarkt en onderzoek te doen (tegen een fractie van de dit bedrag) naar de toepassing van andere energiebronnen als zon, bio, aardwarmte en warm water, allemaal bronnen waar Hongarije een enorm onaangeboord potentieel heeft. Misschien blijkt over acht jaar wel dat je in 2035 met slechts één nieuwe reactor toe kunt of met geen één.. Precies om die reden overweegt Tsjechië nu terug te komen op een eerdere beslissing om haat kerncentrale in Temelin uit te breiden.

Maar opvallend genoeg ligt aan de huidige beslissing geen grondige analyse van energiedeskundigen noch enig openbaar debat ten grondslag: de ontwikkeling van de energiemarkt, de milieutechnische gevolgen (van de nieuwe blokken en bijvoorbeeld de nieuwe dammen die daarvoor in de Donau gebouwd moeten worden), mogelijke alternatieven (inclusief aanbiedingen van Westerse bouwbedrijven, maar dan het er een openbare inschrijving moeten zijn), enz. enz

.

Schimmig

Daarmee komen we op het tweede bezwaar: de details van het contract zijn uiterst schimmig en er is geen enkele transparantie. Er is het afgelopen jaar in het geheim met Moskou onderhandeld door premier Orbán en zijn entourage en die hebben binnenskamers het besluit genomen. Regeringskringen verzekeren dat dit de deal van de eeuw is voor Hongarije. Het aanbod van Rosatom is redelijk en Putyin heeft toegezegd dat de rente die Hongarije voor de lening moet betalen onder de marktrente zal zijn, zo zeggen zij, zodat Hongarije de goedkoopst denkbare energie krijgt.

Maar dezelfde energiedeskundigen van portfolio.hu betwijfelen dat alles ten zeerste. Op de eerste plaats is Putyin geen filantroop (waar zit de adder) en bovendien wordt dit soort projecten overal ter wereld altijd veel duurder dan geschat. Er zijn altijd bijkomende kosten, de lening (in harde valuta) kan duurder uitvallen als de wisselkoers verandert, je moet de kosten van de lening en de kosten van het opruimen van het afval meerekenen in de elektriciteitsprijs enz. enz. De ervaring met kernenergie leert dat de echte totale kosten en dus ook de uiteindelijke kilowattuur-prijs van de elektriciteit van Paks hoogstwaarschijnlijk aanzienlijk hoger zullen zijn dan nu geraamd.

Een detail wat ook nog uitgewerkt moet worden is welke bedrijven worden ingeschakeld bij de uitvoering van het project. Naar verluidt gaat 40% van de werkzaamheden naar Hongaarse ondernemingen. Wie kijkt welke bedrijven de laatste jaren het leeuwendeel van de overheidsorders hebben gekregen, weet al wie ook hier weer veel geld gaan verdienen. Ja, de Fidesz oligarchen Simicska en Nyerges hebben ook de nodige bouwbedrijven

Putyin's bondgenoot

Voor Rusland is energiepolitiek nadrukkelijk ook machtspolitiek en met deze overeenkomst lijkt Viktor Orbán zich definitief te afficheren als een bondgenoot binnen de EU van de door hem zo bewonderde Putyin. Rusland controleerde al het grootste deel van de gastoevoer naar Hongarije en krijgt nu ook een forse vinger in Paks en aan Hongarije’s geldkraan. Want via de vestzak of de broekzak, deze lening vergroot de Hongaarse staatsschuld aanzienlijk (wat overigens eigenlijk in de Fidesz grondwet verboden is, maar dat is een detail). Bovendien heeft Orbán en passant nu ook de Russische South Stream oliepijplijn, waar de EU niets van moet hebben, vol omarmt en Putyin verzekerd dat Hongarije daar volledig achter staat. Is het een wonder dat de overeenkomst in de Russische pers werd gekenschetst als een succes voor Putyin, omdat die nu voor het eerst een voet tussen de deur te hebben bij de EU.

Al deze vriendschap voor de Big Brother in het Oosten is des te opmerkelijker omdat Orbán en Fidesz nog in 2008/2009, toen de toenmalige links-liberale regeringen hele voorzichtige openingen maakten naar Rusland over de South Stream pijplijn, luidkeels verkondigden dat dat landverraad was, dat Hongarije werd verkwanseld aan de Russische aartsvijand en dat links daarmee feitelijk een staatsgreep pleegde. Een draai van 180 graden (maar bepaald niet de eerste).

De verenigde oppositie, die een uitbreiding van Paks niet principieel afwijst, eist volledige openheid, een serieus debat over de voors en tegens en een volksreferendum over de kwestie. Daar zal Fidesz nooit en te nimmer vrijwillig mee instemmen, maar als er voldoende handtekeningen vóór een referendum worden opgehaald, komt de regering Orbán in een moeilijk parket.