Dertig zilverlingen en een bijlmoordenaar

De affaire rond de Azerbeidjaanse bijlmoordenaar die afgelopen weekeinde onverwacht werd vrijgelaten, wordt een steeds grotere blamage voor de Hongaarse regering. Orbán heeft, na alle kritiek die er al op hem was, nu ook nog eens de naam van een man die bereid is voor 30 zilverlingen (een staatslening van 2-3 miljard euro van Azerbeidjaan) een veroordeelde laffe moordenaar vrij te laten. Hij is er bovendien in geslaagd in luttele dagen ruzie te krijgen met zowel Armenië als Azerbeidjaan, kan die staatslening waarschijnlijk op zijn buik schrijven en heeft in bredere internationale kringen zijn reputatie als een man die geen verstand heeft van diplomatie danig opgevijzeld.

De Azerbeidjaanse legerofficier Ramil Safarov zat in Hongarije een straf van 30 jaar uit, omdat hij tijdens een internationale NAVO cursus in Boedapest in 2004 zijn slapende kamergenoot, een officier uit Armenië, met een bijl de hersens insloeg. Safarov heeft zijn daad altijd gerechtvaardigd met een beroep op het conflict tussen Armenië en Azerbeidjaan over de provincie Nakorno-Karabach, een conflict dat in de jaren negentig tot een korte oorlog leidde. Safarov claimde simpelweg het recht en de plicht te hebben een Armeense soldaat, de vijand tenslotte, te doden en is daarvoor thuis altijd als een held vereerd.

De Azeri’s drongen dan ook al jaren op zijn vrijlating aan maar de Hongaren weigerden dat.  Tot premier Orbán recent een bezoek bracht aan Azerbeidjaan in de hoop van dit rijke en dictatoriale oliestaatje geld te kunnen lenen. En zie, na nog eens een bezoek van Orbán’s persoonlijke gezant buitenlandse zaken Péter Szijartó ( in juni benoemd) lieten de Azeri’s weten eventueel bereid te zijn twee tot drie miljard euro aan Hongaarse staatsschuld op te kopen. Maar blijkbaar alleen in ruil voor het naar huis zenden van Safarov.

De Hongaarse regering claimt dat ze vervolgens een akkoord sloot met de Azeri’s dat Safarov zijn straf in Azerbeidjaan uit zou zitten en dat ze zeer verbaasd is dat Safarov bij thuiskomst als een held werd ontvangen, meteen werd vrijgelaten en bovendien een flat, een fors bedrag ineens en een promotie kreeg.

Er ontstond direct diplomatieke heisa. Armenië was woedend en verbrak de diplomatieke verbindingen met Hongarije. Diverse Europese landen en de VS (bij monde van president Obama persoonlijk) vroegen zich openlijk af wat hier eigenlijk gebeurde. Het Hongaarse ministerie van buitenlandse zaken voelde zich vervolgens gedwongen de Azerbeidjaanse ambassadeur op het matje te roepen om te zeggen dat dit niet de overeenkomst was, hoewel het opvalt dat dit een aantal dagen op zich liet wachten en er bovendien nog steeds geen officiële afkeuring van de regering ligt.

Er zijn twee mogelijkheden: ofwel de regering wist donders goed dat Safarov zou worden vrijgelaten maar was daar vanwege de dertig zilverlingen niet in geïnteresseerd ofwel ze hebben zich als een stelletje klunzige amateurs verschrikkelijk om de tuin laten leiden.

Vast staat dat ambtenaren van buitenlandse zaken al onder de vorige regering hadden vastgesteld dat het niet waarschijnlijk was dat Safarov zijn straf zou uitzitten als hij naar Azerbeidjaan werd gestuurd (ook toen probeerde de Azeri’s dat te bereiken). Maar het lijkt er op dat dit alles is bekokstoofd door Orbán en zijn buitenlandsecretaris Szijartó buiten BuiZa om (dat zo ongeveer tot op de dag van de vrijlating volhield dat er van vrijlating geen sprake kon zijn). En de brief die de Hongaarse regering publiceerde waarin de Azeri’s volgens de Hongaren toezeggen dat Safarov niet vrijkomt, bevat in feite helemaal die toezegging niet. Er staat slechts dat Azerbeidjaan het Hongaarse vonnis respecteert en niet zal vernietigen door een nieuw proces te beginnen. Wel, dat hebben ze ook niet gedaan, ze hebben Safarov een presidentieel pardon gegeven en daarover staat in de brief niets.

En last but not least: na dit alles wordt het voor de Hongaarse regering heel moeilijk een lening van Azerbeidjaan alsnog in goed fatsoen te accepteren, aangezien dat het beeld van de dertig zilverlingen aanzienlijk zou versterken.

Verder de afgelopen week:

 - De Europese Commissie is bezorgd over de plannen van de regering Orbán om grote delen van de afvalverwerking, energiebedrijven en waterbedrijven te nationaliseren. Er wordt gevreesd voor de rechten van de private bedrijven die zich in die sectoren hebben ingekocht en aanzienlijke investeringen hebben gedaan. Bovendien, het land heeft een grote financiële lening van IMF en EU nodig (de avances naar Azerbeidjaan waren ondermeer een poging om daar onderuit te komen), maar dat geld is niet bestemd voor dit soort nutteloze aankopen.
- Die onderhandelingen met IMF en EU over een lening blijven overigens maar vooruit schuiven. Er is nog geen afspraak voor een eerste gesprek en Orbán heeft opnieuw gezegd dat hij aan een aantal eisen niet zal voldoen.

- Binnen oppositionele kringen beginnen de eerste discussie te ontstaan of de verkiezingen van 2014 wellicht niet geboycot moeten worden omdat ze nauwelijks  vrij en eerlijk kunnen verlopen. Met name de kleinere groeperingen (de groene LMP en groepen die zijn voorgekomen uit de grote demonstraties van de laatste twee jaar) zijn volstrekt kansloos. De grote vraag is: hoe oneerlijk worden ze precies (wordt er al dan niet een registratieplicht ingevoerd, bijvoorbeeld), wat tolereer je nog wel en wat niet meer?

Koerswijziging?

Regeringspartij Fidesz moet en kan van koers veranderen: van een politiek van confrontatie, korte termijn politiek gewin en het vereffenen van oude rekeningen, naar een koers van samenwerking en compromis die de huidige neergang kan stoppen en Hongarije weer in een opwaartse spiraal kan brengen. Dat althans is de mening van Ferenc Hörcher, een prominente vertegenwoordiger van het gematigd conservatieve kamp in en rond de partij van premier Viktor Orbán.

Hörcher is politiek filosoof aan de katholieke Pazmány Universiteit en de oprichter van de blog Mos Maiorum (http://mosmaiorum.blog.hu), dat vanuit een centrumrechts perspectief kritisch steun verleent aan de conservatieve regering. Hier een aantal korte passages uit een interview met Hörcher in het gelijkgestemde Engelstalige Hungarian Review (www.hungarianreview.com).

“Het probleem was de wijze waarop ze de vernieuwing (van de grondwet…HH) aanpakten. Ze dachten dat de tweederde meerderheid betekende dat ze er niet op hoefden te letten wie aan dat constitutionele proces deelnam. Ze waren niet bereid tot enig compromis of gebaar, en zochten niet naar manieren om in ieder geval die partijen te overtuigen die dichter bij hen stonden dan de socialisten, zoals de LMP (Politiek Kan Anders).”

Op weg naar het stemhokje (fülke) in 2014?

“Zowel Viktor Orbán als de socialistische leiders van Horn tot Medgyessy en Gyurcsány hadden allemaal belang bij het radicaliseren van het conflict…Het lijkt allemaal op een strijd tussen maatschappijvisies, maar in feite is het niet meer dan een goede strategie voor korte termijn politiek gewin en is het op de lange termijn niet goed voor het land. Elk facet van het leven is gepolitiseerd.…Ze (Fidesz) hadden bepaalde gebieden van het maatschappelijk leven moeten depolitiseren en een lange termijn strategie moeten ontwerpen door het sluiten van compromissen met de oppositie in het belang van de hele politieke gemeenschap. Op terreinen als sociale zekerheid, onderwijs en gezondheidszorg kun je alleen maar iets bereiken als je op lange termijn denkt.”

“ Er is een fundamentele koerswijziging van deze regering nodig…Het is noodzakelijk dat er een aantal fundamentele waarden worden gedefinieerd en geaccepteerd door de hele politieke gemeenschap. Dat zou het startpunt moeten zijn voor een tabula rasa (met een schone lei beginnen…HH). Om dat te bereiken, zijn gebaren nodig. Het is altijd de regering die de eerste stappen moet zetten. Ze zouden de nodige gebaren naar de oppositie moeten maken om het vertrouwen te herstellen en vervolgens kan er een echt debat gevoerd worden over zulke fundamentele waarden.”

“Ik denk dat dat de strategie is die de komende twee jaar gevoerd moet worden. Ze moeten zich met echte gebaren openstellen voor de oppositie…Er zijn tekenen dat Fidesz zich begint te realiseren dat er geen politiek alternatief is. Dat het opwekken van nog meer conflicten niet tot lange termijn succes leidt….De prijs van samenwerking nu is hoger dan ze twee jaar geleden geweest zou zijn…Maar dat is de prijs die Fidesz moet betalen. Ik denk dat wat we nu zien een neerwaartse spiraal is. Er worden conflicten gegenereerd, die op hun beurt tot nieuwe conflicten leiden en zo alsmaar door. Maar er is een kans om de koers te wijzigen en een opwaartse spiraal te creëren.”

Persoonlijk denk ik niet dat het erg realistisch is om te verwachten dat Orbán c.s. bereid zullen zijn macht af te staan en compromissen te sluiten, noch in de maatschappij, noch in Fidesz zelf. Niet voor niets benadrukt Orbán zelf nu juist steeds dat een afscheid van het “overleefde” Europese model van de overlegdemocratie en de overlegeconomie een van de essentiële elementen is van zijn “revolutie van de stembus.” En dan hebben we het nog niet over persoonlijke macht en ambities, corruptie, oligarchen of de neoconservatieve drang tot maatschappelijk experimenteren.

Verder de afgelopen weken:

- Een arbeidsgerecht in de provincie Zala heeft geoordeeld dat een 62-jarige rechter die eerder met gedwongen vervroegd pensioen was gestuurd, herbenoemd moet worden. Dit nadat ook een meerderheid van het Grondwettelijk Hof had geoordeeld dat de massale vervroegde pensionering van rechters (volgens critici in Hongarije en Europa bedoeld om in één klap van een grote groep kritische rechters af te komen) niet door de beugel kan. De vraag is nu wat de regering gaat doen: de pensioneringen intrekken of met een aantal legalistische trucs alsnog haar gelijk halen.

- In een tijd dat er sprake is van de mogelijke massale sluiting van kleine en onrendabele spoorlijntjes in Hongarije, melden diverse Hongaarse media dat er over gedacht wordt om de al in 1980 gesloten spoorlijn naar het dorp Felcsut te heropenen. Dat heeft uiteraard niets te maken met het feit dat dit het dorp is waar premier Orbán zijn jeugd doorbracht en een buitenhuis heeft, maar alles met het feit dat in Felcsut de Hongaarse voetbalacademie (beheerd door een stichting van de premier) is gevestigd. Voor het nieuwe supermoderne overdekte stadion (3500 zitplaatsen) dat nu bij deze academie wordt gebouwd, is recent via speciale belastingwetgeving een bedrag van 2,7 miljard forint (10 miljoen euro) beschikbaar gesteld, het leeuwendeel van de totale kosten. Een verzoek van internetsite Atlaszo.hu om de documentatie in te mogen zien die aan deze overheidssubsidie ten grondslag ligt, is niet gehonoreerd.

- Premier Orbán heeft aangekondigd dat hij nieuwe problemen verwacht met Europa over zijn plannen om de handel en distributie van energie voor huishoudens (gas en elektriciteit) tot een non-profit sector te maken. Een meerderheid van de bedrijven betrokken bij de productie en distributie van gas en elektriciteit zijn op het moment in handen van internationale bedrijven (E.On, RWE, EdF). Het is onduidelijk hoe Orbán dit denkt te doen. Hij zegt dat hij de bedrijven wil uitkopen, maar daar heeft de overheid op het moment absoluut geen geld voor. Tenzij je de betreffende bedrijven het leven zo zuur maakt (extra belastingen, door de overheid vastgestelde lage prijzen enz.) dat ze maar wat graag willen verkopen.

- Ook de Nationale Toezichthouder Afvalverwerking is een overheidsbedrijf waarin Fidesz-mensen hoge posities bekleden. In de raad van toezicht zitten bijvoorbeeld een voetbalmaatje van Orbán, tevens advocaat van de voetbalacademie in Felcsut, een voormalig Fidesz gemeenteraadslid uit Boedapest en een man die al diverse functies bekleedde in het zakenimperium van minister van binnenlandse zaken Pintér. Ook deze Toezichthouder is nu op zoek naar een bedrijf dat voor 700 miljoen forint de communicatie kan verzorgen. Dat soort vette contracten komt de laatste twee jaar steevast terecht bij PR bedrijven met Fidesz connecties, maar hoe regel je dat? Want volgens EU en Hongaars recht dient er een openbare inschrijving te zijn waar op basis van objectieve criteria wordt vastgesteld wie de winnaar is. Geen nood, in dit geval werd de tender op 16 augustus gepubliceerd maar geïnteresseerden dienden hun voorstel uiterlijk in te dienen op de ochtend van 21 augustus, een recordtijd van vijf dagen waarvan drie vrije dagen, want 20 augustus is een nationale feestdag. Zou het kunnen dat iemand van tevoren was ingeseind en zijn bod al klaar had liggen?

- Voor wie de Engelstalige Wikipedia gebruikt om informatie te zoeken, wees gewaarschuwd, het kan af en toe zeer onbetrouwbaar zijn, vooral bij politiek gevoelige onderwerpen. Toen ik onlangs informatie over György Konrád opzocht, bleek dat er het afgelopen jaar herhaaldelijk informatie op zijn Wikipedia pagina terecht was gekomen die moest suggereren dat Konrád eigenlijk met de communistische geheime dienst had samengewerkt. Dit werd dan gebaseerd op artikelen in rechtse Hongaarse kranten, die de afgelopen twee jaar diverse liberalen en voormalige dissidenten geprobeerd hebben op die wijze zwart te maken. Herhaaldelijk komt er dan weer iemand die de misinformatie eruit haalt of in een context plaatst, maar even regelmatig wordt het dan weer door een of andere Hongaarse patriot teruggecorrigeerd.

Gedestabiliseerd

De gematigd conservatieve ex-president László Sólyom uitte recent felle kritiek op de regering Orbán. Volgens hem was de politiek en de wetgevende praktijk van de Fidesz regering de afgelopen twee jaar roekeloos, in strijd met de Hongaarse en internationale wetgeving en zijn de fundamenten van de Hongaarse samenleving en economie gedestabiliseerd. De plannen voor een kiezersregistratiesysteem betitelde hij als onconstitutioneel en in strijd met de Europese mensenrechten.

Solyóm – zijn leven lang conservatief en nooit zelfs maar gewoon partijlid – was een van de auteurs van de herziene grondwet van 1990 (die twee jaar geleden door Fidesz als “communistisch” werd weggezet), ex-president van het Grondwettelijk Hof  (1990-1998) en ex-staatspresident (2005-2010). Zulke stevige kritiek van zo’n man betekent dus wat, maar daarbij moet worden aangetekend dat Solyóm ook fors uithaalde tegen de onmacht van links en tegen ongefundeerde aantijgingen over “een sluipende invoering van fascisme en dictatuur,” die een objectieve kritiek op wat er mis is bemoeilijken.

De reacties op zijn uitspraken waren gemengd. In regeringskringen, gelijkgeschakelde media en andere rechtse kranten en bladen overheerste de stilte. Het is zeker dat veel gematigde conservatieven in Hongarije, ook degenen die net als Solyóm aanvankelijk de overwinning van Fidesz in 2010 toejuichten, de kritiek delen. Maar de meesten laten zich niet horen en in de Fideszpartij van Orbán waagt vrijwel niemand het om openlijk kritiek op het beleid te uiten.

Ter linkerzijde overheerste in veel reacties helaas de kinnesinne. Solyóm was allesbehalve een vriend van de linkse regeringen tussen 2002 en 2010, zijn persoonlijke aversie tegen voormalige premier Ferenc Gyurcsány is grenzeloos en de kwaliteit van zijn staatspresidentschap op zijn zachtst gezegd discutabel. Je kunt een zeer plausibele redenering opzetten om aan te tonen dat Solyóm in veel opzichten heeft meegewerkt aan het creëren van het politieke klimaat van populisme en polarisering waarin de opkomst en overwinning van Fidesz in 2010 mogelijk was. Maar dat doet er dus allemaal niet toe. Wie ooit een coalitie wil die in staat is om de Orbán-kliek uit het zadel te wippen – een coalitie van links via liberaal tot centrum rechts – moet dus leren samenwerken met mensen met wie in het verleden grote meningsverschillen waren. Wat natuurlijk ook voor Solyóm zelf geldt.

Verder de afgelopen weken:

- Er was veel kritiek toen Fidesz een jaar geleden een aantal onafhankelijke ombudsmannen (media, databescherming, minderheden) ophief en in plaats daarvan Mate Szabó aanstelde als de ene overkoepelende ombudsman. Die kritiek was in veel opzichten terecht, maar gezegd moet ook worden dat Szabó zich ontwikkelt tot een echte pain-in-the-ass van de regering. Hij heeft nu al diverse wetten voorgelegd aan het Grondwettelijke Hof met de kennelijke bedoeling onderdelen van die wetten te blokkeren. Premier Orbán had het zelfs over een “contrarevolutionaire” aanval naar aanleiding van Szabó’s verzoek aan het Hof om de wet op het Hoger Onderwijs (o.a. na je studie verplicht in Hongarije werken) nader te bekijken. Die terminologie! Geleerd op de cursus marxisme-leninisme van de communistische jeugdorganisatie of wat?

- Anderhalf jaar geleden nam Fidesz een wet aan die vastlegde dat apotheken in de toekomst niet langer 100% eigendom mogen zijn van een onderneming. Apotheken in bezit van ondernemingen moeten minimaal voor 51% eigendom zijn van de apotheker(s) die er werken (invoering in twee fases in 2013/2014). Ook deze wet was en is klaarblijkelijk gericht tegen grote (buitenlandse) ketens die de afgelopen jaren apotheken openden. Maar om ongewenste activiteiten van multinationale ondernemingen tegen te gaan, volstaat het om sterk en onafhankelijk markttoezicht in te voeren. Daarvoor heb je niet zo’n draconische aantasting van het recht op eigendom nodig. Bovendien zijn er belangrijke neveneffecten. Zo is er een familie van drie apothekers in Pécs die de afgelopen jaren een kleine keten van negen apotheken heeft opgebouwd.  Die moeten dus nu zes van hun zaken deels verkopen aan de gediplomeerde werknemers die in hun winkels staan. Doet dat u ook ergens aan denken? En de meesten van die potentiële nieuwe eigenaren willen helemaal geen ondernemer zijn (met alle risico’s van dien) en hebben ook het geld voor zo’n aankoop niet. Sluiten dan maar?

- Je moet wat met je kinderen als ze tweeënhalve maand zomervakantie hebben en daarvoor hebben de Hongaren van oudsher de zomerkampen. Daar zitten er ook een aantal curieuze bij (althans, in de ogen van een verstokte links-liberaal als ondergetekende).

 

Zo was er het “Patriotisme Kamp” in Zalaegerszeg waar 50 jongeren zich wekenlang bezig hielden met activiteiten die hen ongetwijfeld tot goede patriotjes opvoeden, zoals paraderen, vlaggen hijsen en wat dies meer zij. De opening werd verricht door de voorzitter van het parlement, de bekende Fidesz nationalist László Kövér die de jongelingen op het hart drukte wat het betekent om Hongaar te zijn: “Het is je gift en erfenis van God, die je moet koesteren en verrijken.”

Een andere mogelijkheid was het Militaire Kamp, opgezet door leger en politie, waar je een basisopleiding tot soldaat kon doorlopen: marcheren, opdrukken, (nacht)wacht lopen, maar ook schieten met een AK-47 (echte ammunitie), gooien met handgranaten, man tegen man gevechten enz. Voor kinderen van 12-16 jaar?

Je kon natuurlijk ook met het hele gezin naar de Turanische Bijeenkomst op de poesta. Dat is een bijeenkomst van allerlei nationalistische groepjes uit een reeks Midden Aziatische landen die de theorie aanhangen dat al deze volkeren (inclusief de Hongaren) dezelfde Aziatisch-Iraanse oorsprong hebben. Wetenschappelijk volkomen kolder maar erg populair onder extreem rechts in Hongarije. En dit jaar werd de bijeenkomst ook nog eens officieel gesponsord door de Hongaarse regering en werden delegaties ontvangen in het parlement (zoiets alsof een VVD-CDA regering een bijeenkomst van de Dietse Beweging sponsort en in de Tweede Kamer ontvangt, heel normaal, toch?).

Anti-zigeuner demo in Devecser

En dan waren er ongetwijfeld nog de nodige bijeenkomsten en kampen van radicaalrechtse paramilitaire organisaties die erom bekend staan dat ze aan semimilitaire training doen. Dat soort types was ook ruim present op een demonstratie tegen zigeuners van Jobbik in het plaatsje Devecser op 6 augustus. Er werd met stenen, flessen en stukken beton gegooid naar huizen van zigeuners. De politie stond erbij en keek ernaar.

- Tenslotte mag het tweedaagse kamp van de Hongaarse Transilvaanse Jeugd in Roemenie niet ontbreken. Fidesz parlementariër Zoltan Köszegi zei daar in een toespraak dat als Fidesz maar sterk genoeg en aan de macht blijft, de wijziging van de Trianon-grenzen misschien al wel in 2020 op de agenda kan komen. Zowel de Hongaarse regering als de Fideszpartij haastten zich te verklaren dat dit een persoonlijke visie van Köszegi betreft en geen officieel beleid. Maar toch.

Een half-Aziatisch zooitje

Europa is hopeloos en wordt nooit een succes, democratische principes en instituties zijn minder belangrijk dan de wil van het volk, en een nieuw politiek systeem in plaats van democratie kan noodzakelijk worden. Drie uitspraken van premier Viktor Orbán waarmee hij opnieuw de nodige opschudding veroorzaakte.


Elke zomer houdt Orbán in het Roemeense dorpje Tasnádfürdő een toespraak voor zijn aanhang in Roemenie en traditiegetrouw zet hij daar tamelijk onomwonden zijn lange termijn visie uiteen. Zo liet hij in Tasnádfürdő in 2006 voor het eerst weten dat Fidesz toe wilde naar een systeem waarin één partij vrijwel ongecontroleerde macht had. Inmiddels is dat systeem gevestigd.
Ditmaal lanceerde Orbán een frontale aanval op de EU en Brussel. Volgens hem is in de huidige crisis Brussel de kern van het probleem. Het is te bureaucratisch, houdt zich met onnutte dingen bezig en probeert grotere integratie door te voeren tegen de wil van de nationale volkeren. Maar de huidige wedergeboorte van natiestaten is een feit, Europa is hopeloos en wordt nooit een succes maar strompelt slechts voort als een slaapwandelaar. Het moge duidelijk zijn dat Orbán de EU eigenlijk liever kwijt dan rijk is… behalve natuurlijk het kleine feit dat 90% van de investeringen die vandaag nog worden gedaan in Hongarije afkomstig zijn van dat vermaledijde Brussel. Internationale bedrijven investeren niet meer in Hongarije omdat ze het te onzeker vinden, Hongaarse bedrijven investeren niet meer omdat ze geen geld hebben, alleen de EU verstrekt nog op grote schaal subsidies.
In dezelfde toespraak in Tasnádfürdő hekelde Orbán de westerse politieke elite ook om haar geloof in (democratische) principes en instituties. Hij gaf toe dat hij zelf ook had geloofd dat zulke principes en instituties de beste garantie voor succes zijn, maar inmiddels weet hij beter, het gaat om de wil van het volk en die zogenaamde “checks and balances” waar de Westerse elite zoveel belang aan hecht, zijn helemaal niet zo belangrijk. De praktijk is bekend, een groot deel van de onafhankelijke controleorganen en instituties is de afgelopen twee jaar in Hongarije afgeschaft of ernstig ondergraven (media, rechters, justitie, financiële toezichthouders enz. enz.)
In een andere toespraak, tijdens een bijeenkomst met een aantal werkgevers op 26 juli, ging Orbán nog een stapje verder. Hij herhaalde zijn idee dat West Europa in verval is terwijl Centraal en Oost Europa een nieuw economisch systeem op moeten bouwen dat meer op het Aziatische model is geënt. En, voegde hij daaraan toe, “laat ons hopen dat God ons daarbij helpt en dat we niet, om economisch te overleven, ook een nieuw politiek systeem in plaats van democratie hoeven uit te vinden en te introduceren.” Ben ik nu gek of zegt hij eigenlijk: als de economische crisis werkelijk uit de hand loopt, kan het nodig zijn de democratie opzij te zetten en een nieuw politiek systeem in te voeren?
In dezelfde toespraak tot werkgevers noemde Orbán de Hongaren “een half-Aziatisch zooitje” (a half-Asiatic rag-tag people as we are) en benadrukte dat je Hongaren alleen maar tot samenwerking kunt krijgen door dwang, niet door goede wil. “Misschien zijn er landen waar het niet zo werkt, bijvoorbeeld in Scandinavië, maar zo’n half-Aziatisch zooitje als wij zijn kan alleen maar verenigen als het daartoe gedwongen wordt." Een visie op maatschappelijke dialoog? Op de toekomst? Een zelfportret?

Verder de afgelopen weken:
- diverse Fidesz prominenten hebben laten doorschemeren dat het vrijwel zeker is dat  er een vorm van verplichte kiezersregistratie komt. Je moet je bijvoorbeeld voor 31 januari 2014 inschrijven als kiezer anders mag je niet meedoen bij de verkiezingen van mei dat jaar. In de VS en Groot Brittannië bestaan zulke systemen omdat die landen geen goede burgerlijke stand hebben. Frankrijk verplicht kiezers zich te registreren als ze 18 jaar en stemgerechtigd worden en verder alleen als ze verhuizen. Maar Hongarije heeft een prima burgerlijke stand en er is dus geen enkele administratieve noodzaak voor een aparte kiezersregistratie. En wat Fidesz wil, gaat ook veel ook verder want het doel, aldus voorstanders binnen Fidesz, is het uitsluiten van de stemmen van de zwevende kiezers die op het laatste moment in een opwelling beslissen. Of in de woorden van een door Népszabadság geciteerde Fidesz politicus: “om het ongeschoolde, slechtgemanierde en domme stemvee dat zich gemakkelijk laat beïnvloeden door campagneslogans weg te houden.” Het mag ironisch heten dat juist die zwevende kiezers Fidesz in 2010 haar 2/3 meerderheid bezorgden, maar goed. Het is natuurlijk toeval dat nu onder die groep de aanhang voor de oppositie (ditmaal socialisten en extreem rechts) groeit en dat hun uitsluiting dus de electorale kansen van Fidesz aanzienlijk vergroot. De regering Orbán komt in het najaar met gedetailleerde voorstellen.

- Toen de regering Orbán twee jaar geleden de private pensioenfondsen nationaliseerde en zich miljarden euro’s aan pensioenspaargeld toe-eigende, beloofde het aan de werknemers dat die later al hun geld terug zouden krijgen. Want, zo verklaarde Fidesz een en andermaal, ook bij de staatspensioenen gaan we individuele rekeningen introduceren zodat ieder pensioengerechtigde precies kan bijhouden hoeveel er door hem gespaard is en hoeveel hij t.z.t. krijgt uitgekeerd. Welk een verrassing: een paar weken geleden is stilzwijgend besloten dat die individuele rekeningen er niet komen. De in beslag genomen spaargelden zijn voor het grootste deel als sneeuw voor de zon verdwenen, naar gaten in de begroting, naar speciale projecten, naar half-mislukte deals op de aandelenmarkt.

- Nog zo’n club die de mond vol heeft over hoe slecht de EU wel niet is voor dat kleine maar dappere Hongarije, maar zich tegelijk niet schaamt om EU gelden in hun zak te steken: Jobbik. Uit documenten waar weekblad HVG de hand op wist te leggen, blijkt dat de Jobbik afgevaardigde in het Europees Parlement Csanád Szegedi (jawel, de man wiens grootmoeder een Joodse Auschwitz overlevende bleek en die nu de partij heeft verlaten) drie andere rechtsextremisten als “assistenten” had geregistreerd zodat ook die drie Europese salarissen van 3000-3700 euro per maand (vier tot vijfmaal modaal in Hongarije) op konden strijken. De drie gelden al jaren als de voornaamste redacteuren van een neonazistische website.

Een beproefd recept

Vorige week liet het openbaar ministerie in Hongarije weten dat het een aanklacht wegens corruptie en bedrog tegen oud premier Ferenc Gyurcsány in de zogenaamde Sukoro zaak heeft laten vallen „wegens gebrek aan bewijs.” Het zoveelste met veel bombarie en tromgeroffel gepresenteerde „schandaal” waarin oppositionele politici betrokken zouden zijn en dat vervolgens – veel later – in alle stilte van tafel verdwijnt. Maar intussen is de reputatie van een politieke tegenstander zwaar beschadigd. Het is een beproefd recept geworden.

Precies hetzelfde overkwam een groep filosofen in Boedapest, waaronder Agnes Heller, die zware kritiek uitten op de conservatieve Orbán revolutie. Anderhalf jaar geleden stonden de rechtse media opeens vol verhalen dat zij op grote schaal overheidssubsidie hadden misbruikt voor persoonlijke doeleinden. Vertegenwoordigers van Fidesz spraken er schande van en het openbaar ministerie startte een onderzoek. Het onderzoek is een tijdje geleden stilzwijgend stopgezet omdat er geen enkel bewijs was. De filosofen in kwestie werden overigens niet van die stap op de hoogte gesteld, maar kwamen daar bij toeval achter.

Het projectplan van het Sukoró casino

Ook de Sukoro zaak had vanaf het begin alle kenmerken van een politieke aanklacht. In het kort: een groep Israëlische investeerders wilde bij het Velencemeer bij Boedapest een groot casinocomplex bouwen. Ze kochten land aan de oever en uiteindelijk hadden ze ook een gesprek met premier Gyurcsány, waarin ze hun plan presenteerden. Nu waren er goede argumenten om tegen het plan te zijn – er zou een prachtig stuk natuurgebied verloren gaan en wat moet het land met weer zo’n megalomaan gokproject – maar de regering Gyurcsány was positief omdat het een miljardeninvestering in euros betrof die een paar duizend banen kon opleveren. Toen Fidesz in 2010 aan de macht kwam werd het project niet alleen stopgezet, maar werden er in de rechtse pers en de staatsmedia en door Fidesz politici ook beschuldigingen gelanceerd dat er sprake was van corruptie en gesjoemel met contracten waardoor de Hongaarse overheid miljarden forint financiële schade had geleden. Het OM begon een onderzoek en zette diverse betrokkenen ernstig onder druk om te verklaren dat Gyurcsány persoonlijk bij het project betrokken was en het door had willen drukken (ze weigerden). En steeds weer die boodschap in de media: corrupt, corrupt, corrupt. En dan wordt het onderzoek opeens in alle stilte stopgezet omdat er zelfs geen flinter van bewijs is.

Nog zo’n zaak: de centrumrechtse partij MDF – ooit een concurrent van Fidesz en Orbán – en het UD schandaal. Een paar jaar terug kreeg het MDF bestuur een CD toegespeeld met opnames van telefoongesprekken tussen een zeer machtige Hongaarse bankier met rechtse sympathieën en mensen van beveiligingsbedrijf UD. Uit die opnames werd niet alleen duidelijk dat het beveiligingsbedrijf illegaal MDF politici afluisterde en betrokken was bij interne partijtwisten, maar ook dat dat met medeweten en op verzoek van hoge Fidesz politici was gebeurd. Het MDF bracht de opnames in het openbaar en … werd vervolgens door het OM aangeklaagd wegens aantasting van de goede naam van UD. Jarenlang sleepte het proces zich voort. Uiteindelijk werd de partij door een rechtbank vrijgesproken, maar wat kopen we daarvoor, aldus voormalig partijleidster Ibolya David? De schade aan onze reputatie was gedaan en we verloren de verkiezingen van 2010, Fidesz had zijn doel allang bereikt.

De lijst van dit soort zaken is aanzienlijk langer. Fidesz stelde in 2010 zelfs een aparte regeringscommissaris aan die als enige taak had alle corruptieschandalen van de vorige linkse regeringen, die er volgens Fidesz volop waren, bloot te leggen en hen voor het gerecht te slepen. Tot op de dag van vandaag heeft die commissaris niet één enkele zaak met succes aangebracht. Maar dat geeft niet. De beschuldigingen worden gelanceerd, de onderzoeken houden “het schandaal” levend en de schade aan de politieke tegenstander is maximaal.

Natuurlijk wil dat niet zeggen dat er geen corruptie was onder de vorige regeringen. Die was er en daar is tot op de dag van vandaag onvoldoende verantwoording voor afgelegd door de socialisten. Hoe ernstig het was is moeilijk te zeggen. Dat valt misschien nog het best af te lezen uit de onderzoeken van Transparency International.  Dat plaatst Hongarije al jaren ergens tussen West-Europa aan de ene kant en Roemenie, Bulgarije of Griekenland aan de andere (en TI concludeert nu overigens dat het de laatste twee jaar erger wordt en dat de staat gekaapt is door privébelangen).

Maar door de hetzecampagnes in de rechtse en overheidsmedia, de schandalige politisering van elke zaak door regeringspartij Fidesz en de ontegenzeggelijke partijdigheid van het openbaar ministerie, dat wordt geleid door een zeer machtige Fidesz vertrouweling, is het voor een buitenstaander nog moeilijker dan anders om te beoordelen wat in elk concreet geval waar is en wat niet, wat recht is en wat niet, en wie een eerlijk en onafhankelijk oordeel velt en wie niet.

Kritische rechter ontslagen

Gisteren heeft de Hongaarse president een rechter ontslagen die eerder in het openbaar kritiek uitte op de door de Fidesz regering doorgevoerde veranderingen in het rechterlijke systeem. Rechter László Ravasz wendt zich nu samen met de Hongaarse Vereniging voor Burgerlijke Vrijheden (HCLU) tot het Europese Hof voor Mensenrechten in Straatsburg omdat hij vindt dat zijn recht op vrije meningsuiting is aangetast.

Ravasz was rechter in de provincie Csongrád en uitte vorig jaar in diverse media zeer scherpe kritiek op de veranderingen die de Fidesz-regering doorvoerde in het rechterlijke systeem. Een disciplinair hof verbonden aan de Kuria – het door Fidesz in het leven geroepen hoogste rechtscollege – vond op 29 maart dat rechter Ravasz met zijn kritiek een ernstige disciplinaire overtreding beging en droeg hem voor ontslag. Wat hij dus op 6 juni kreeg.

Prent in de burcht van Siklós: duimschroeven

Nu zal iedereen het ermee eens zijn dat rechters zich in het openbaar dienen te onthouden van meningen over lopende rechtszaken en dat ze zeer terughoudend dienen te zijn in kritiek op regeringsbeleid. Maar het betrof hier een zeer zwaarwegende hervorming van het gerechtelijk apparaat die alom tot heftige debatten en serieuze kritiek leidde. Tot de critici behoren tal van juristen, rechters en voormalige rechters en de Venetië Commissie, een panel van juridische deskundigen van de Raad van Europa. Om dan rechter Ravasz om die reden te ontslaan – in de motivatie staat nota bene dat “de inhoud van wat hij heeft gezegd” de reden is voor zijn ontslag – is buiten proportie. Maar het geeft goed weer welk politiek klimaat er inmiddels heerst binnen het gerechtelijke en justitiële apparaat waarin alle topposities worden ingenomen door zeer machtige Fidesz getrouwen die vrijwel ongecontroleerd kunnen beschikken over de carrières van rechters en officieren van justitie.

Daarmee is nog niet het hele gerechtelijke apparaat onder Fidesz controle. Diverse rechters en rechtscolleges hebben de afgelopen twee jaar vonnissen gewezen die tegen de regerende partij ingaan. Maar het wordt steeds moeilijker te zien waar de onafhankelijke rechtspraak eindigt en de angst voor de heersende partij begint en de duimschroeven worden wel steeds verder aangedraaid. Waarmee Ravasz ook steeds meer gewoon gelijk krijgt al is het de vraag of hij zijn gelijk ooit haalt..

Verder de afgelopen weken:

- Veel commotie over Europarlementariër Csanád Szegedi van de extreemrechtse partij Jobbik, bekend om haar antisemitisme en antizigeuner campagnes, die nu heeft ontdekt dat hij zelf van Joodse afkomst is. Nu moet hij het eigenlijk zelf wel geweten hebben want hij kwam in zijn jeugd vaak bij zijn grootmoeder die nota bene in Auschwitz heeft gezeten en een nummer op haar arm getatoeëerd heeft. Maar hoe een mens met zo’n afkomst bij zo’n partij kan zitten? De zaak kwam aan het rollen door een interne partijruzie waarbij concurrenten van Szegedi de waarheid over zijn afkomst bekend maakten en er op aandrongen hem uit de partij te zetten. Zelf zegt Szegedi nu dat een mens op zijn daden beoordeeld moet worden en niet op zijn afkomst, en dat bovendien 99% van de Hongaren een gemengde afkomst heeft (Joden, zigeuners, Slaven enz.). Helemaal waar, maar wat doe je dan bij die neonazi’s? Een linkse commentator van weekblad HVG merkte op dat dat van die grootmoeder in Auschwitz niets bewijst, daar werden immers niet alleen Joden vermoord maar ook zigeuners?

- Afgelopen weekeinde vonden de International Gay Games plaats in Boedapest, iets wat al onder het vorige links-liberale gemeentebestuur was geregeld. Het huidige Fidesz gemeentebestuur  maakt volstrekt duidelijk dat ze van dit soort dingen eigenlijk niets moet hebben, maar de regering wil ook geen internationaal gedonder dat ze te weinig doet om homo’s te beschermen en dus was er een zeer zware beveiliging en een enorme politiemacht. “We voelden ons net apen in een kooi en voor Hongaren was het ook onmogelijk om gewoon even te komen kijken want je moest eerst door enorm veel controle heen,” aldus een paar deelnemers. Dit weekeinde vindt in Boedapest de jaarlijkse Gay Parade plaats en daar zal het vast niet anders zijn. 

- Het Grondwettelijk Hof heeft de maatregel van de regering om studenten te dwingen een contract te tekenen dat ze na de universiteit verplicht een aantal jaren in Hongarije moeten werken ongrondwettelijk verklaard. Volgens het Hof kan de regering niet op zo’n wijze eenzijdig de vrijheid om elders in Europa te werken inperken.

- De Mediaraad zet haar vendetta tegen het kleine maar kritische Klubradio voort. Klubradio is nu door de raad uitgesloten van deelname aan de tender voor haar eigen radiofrequentie (let wel, al eerder had een rechter bepaald dat Klubradio die frequentie onterecht niet had gekregen maar dat vonnis wordt door de mediaraad genegeerd). Klubradio gaat weer in beroep.

- Eindelijk, eindelijk, eindelijk heeft de regering nu de wet op de onafhankelijkheid van de nationale bank zo gewijzigd dat de EU en het IMF er (redelijk) tevreden mee zijn – daar heeft de regering Orbán slechts zeven maanden over gedaan. Nu kunnen op 17 juni de voorbereidende gesprekken over een krediet van 15-20 miljard euro beginnen en wellicht eind augustus of september de echte onderhandelingen.  Maar we zijn er nog lang niet, want de Fidesz regering blijft steeds weer nieuwe omstreden maatregelen nemen zodat de waslijst van dingen die het IMF en de EU anders willen alleen maar langer wordt en de kans op succes bij onderhandelingen steeds geringer.