Regering Orbán onder verscherpt politiek toezicht van de EU

De aanname op woensdag 3 juli van het zogenaamde Tavares rapport (over de democratie in Hongarije) door een overduidelijke meerderheid in het Europese Parlement lijkt oppervlakkig gezien een zoveelste veroordeling van de koers van de regering Orbán door een Europese instantie. Maar het is veel meer dan dat. Wat de Raad van Europa vorige week niet aandurfde, heeft het Europees Parlement nu wel gedaan: Hongarije wordt onder verscherpt politiek toezicht geplaatst om te zorgen dat de regering Orbán van koers wijzigt en er worden nieuwe instrumenten geschapen om alle lidstaten die de democratische waarden van de EU ondermijnen tot de orde te kunnen roepen.

Orbán 2011: Take care what you wish for.

Het rapport bevat een zeer gedocumenteerde en omvattende analyse van wat er de laatste drie jaar in Hongarije allemaal gebeurd is, een zeer lange lijst van wetten, regels en gedragslijnen die Hongarije moet veranderen en aanbevelingen aan de Europese Commissie hoe te handelen als Europese lidstaten (in dit geval Hongarije) de waarden en normen van de EU ondergraven. Het rapport werd aangenomen met een ruime meerderheid van 370 tegen 248 stemmen en 82 onthoudingen. De meeste waarnemers zijn het erover eens dat dit een zeer ruime marge is en dat het een belangrijk politiek feit is dat een deel van de EPP fractie waartoe ook Fidesz (en het CDA) behoort, vóór deze veroordeling van de regering Orbán heeft gestemd of in ieder geval niet tégen (de onthoudingen). Commissie voorzitter Barroso heeft al te kennen gegeven dat hij de aanbevelingen van het rapport wil gaan uitvoeren.Volgens grondwetsdeskundige Kim Lane Schepele betekent dat concreet het volgende (zie haar uitgebreide analyse in Hungarian Spectrum):

1. Er komt een “Artikel 2 Alarm Agenda” waarop alle punten komen te staan die het betrokken land (in dit geval Hongarije) moet wijzigen/corrigeren/intrekken. Die Alarm Agenda heeft absolute prioriteit. Totdat het betrokken land (in dit geval Hongarije) aan de aanbevelingen heeft voldaan, kunnen alle andere gesprekken, onderhandelingen of overleggen met het betrokken land (in dit geval Hongarije) niet worden afgerond. Wat dat precies inhoudt, moet worden uitgewerkt. Geen nieuwe overeenkomsten? Geen nieuwe samenwerkingsverbanden? Geen nieuwe contracten met EU instellingen? Geen nieuwe toewijzingen voor subsidies?

2. Er wordt een nieuwe politieke commissie in het leven geroepen, die moet beoordelen hoe de voortgang van het betrokken land (in dit geval Hongarije) is. In die commissie zitten afgevaardigden van het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Raad van Europa (vandaar de naam Trialoog) en die gaan een uitgebreid monitoring systeem opzetten dat de overheid van het betrokken land (in dit geval Hongarije) op alle punten van kritiek (justitie en rechtbanken, media, parlementaire procedures, kiesregels en kiessysteem, budgetbeleid, mensenrechten enz. enz.) zeer nauwgezet in de gaten moet houden.

3. Er komt een Kopenhagen Commissie van onafhankelijke en alom gerespecteerde Europese experts die voortaan in de gaten moeten houden of EU-lidstaten zich wel houden aan de democratische normen en waarden van de EU die ze allemaal hebben ondertekent, te weten artikel 2 van het EU verdrag en de Kopenhagen Verklaring van 1993. Wat het Tavares rapport is voor Hongarije wordt voortaan een Kopenhagen rapport.

4. Als het betrokken land (in dit geval Hongarije) ook door deze maatregelen niet tot inkeer te brengen is, maar dan zijn we wel een paar jaar verder, dan kan alsnog artikel 7 van het EU verdrag in werking treden met sancties als het opschorten van stemrecht en/of het intrekken van subsidies.

Hoe nu verder?

Uiteraard veroordeelde Viktor Orbán de uitspraak van het Europees Parlement onmiddellijk. Hij noemde het een politieke aanval van links-liberalen (maar de EPP stemmen dan?), zei dat Europa zijn bevoegdheden overschrijdt (door te controleren of lidstaten zich aan de afspraken houden?) en dat dit niet het Europa is waar Hongarije lid van werd (dat is het juist wel, dat is het hele punt). Tijdens het debat in het Europees Parlement had hij het ook al over “de vijanden van Hongarije” gehad en vergeleek Fidesz afgevaardigde József Szájer de procedure zelfs met de Stalin schijnprocessen. Die opstelling deed de Fidesz zaak in het Parlement zeker geen goed, maar ongetwijfeld gaat Orbán voort met deze verscherpte anti-EU retoriek. Er is sprake van een extra zitting van het Hongaarse parlement waarop de Fidesz meerderheid een scherpe veroordeling van het Europees Parlement uitspreekt. Een andere vraag is hoe de Hongaarse regering gaat reageren op de concrete stappen die nu zullen volgen. Gaat ze het gesprek aan met de trialoog commissie, gaat ze meewerken aan het nieuwe monitoring systeem, gaat ze meewerken aan een onderzoek naar het kiessysteem en een eventuele extra grote delegatie van Europese waarnemers bij de verkiezingen volgend jaar? Gaat ze zoals gebruikelijk rekken en trekken (kleine concessies doen die later weer deels worden teruggenomen, formele procedures aangaan maar intussen voldongen feiten scheppen enz.) of komt er een meer confronterende koers?

Hoe anti-EU de retoriek ook wordt, het is vooralsnog niet waarschijnlijk dat Hongarije er zelf uitstapt. Orbán’s hoofddoel is en blijft het scheppen van een nieuwe economische elite van mensen die politiek aan hem en Fidesz zijn gelieerd en die dus ook altijd een dominerende rol in de politiek en de rest van de samenleving kunnen spelen. Essentieel daarvoor zijn de enorme EU subsidies die nog steeds uit Brussel komen (en tot 2020 zijn vastgelegd) en het overeind houden van de kurk waar de Hongaarse economie op drijft: de voor de export producerende multinationals in de auto industrie, de elektronica e.d. (die dan ook niet getroffen worden door allerlei extra belastingen en willekeurige wetgeving zoals de banken, energiemaatschappijen, grootwinkelbedrijven en andere dienstverlenende multinationals die op de Hongaarse markt opereren). Zelf uit de EU stappen zou betekenen dat die twee essentiële inkomstenbronnen verspeelt worden. Dat is niet erg rationeel en het is maar de vraag of Orbán daarmee de verkiezingen van 2014 kan winnen. Maar waar spanningen toenemen, kunnen nationalistische emoties de overhand krijgen over rationele argumenten en kunnen kleine incidenten soms grote gevolgen hebben.

Weg van Europa

In de conservatieve kranten Die Welt, FAZ en Kurir zette Orbán deze week uitgebreid uiteen dat hij het maatschappelijke, economische en democratische model van “het oude Europa” overleefd vindt en dat hij een andere kant op wil. Hij uitte deze gedachten de afgelopen jaren al eens tegenover zijn eigen aanhang, maar dit is voor het eerst dat hij het zo duidelijk en omstandig deed tegenover West-Europese journalisten.  Zoals hij zelf zegt: dit, en niet de eindeloze discussies over allerlei wetjes, regels en andere detailpunten, is “de kern van de zaak.”

In de interviews met de genoemde conservatieve kranten benadrukt Orbán dat hij met Hongarije een heel andere kant op wil dan wat in Europa als normaal en gebruikelijk wordt beschouwd. “Wij doen niet hetzelfde als in het oude West-Europa. De grondwet, onze economische politiek en andere regels die we hebben geïntroduceerd, dat alles wijkt af van wat in veel westerse landen gebruikelijk is. (…) We werken aan de opbouw van een maatschappelijk en economisch model. Dat is gebaseerd op een zeer duidelijke visie die van de regering vastberaden stappen en politieke doortastendheid vereist. Op het moment zit Europa in een crisis van het sociale en economische systeem. (…) Er zijn verschillende nationale antwoorden op die crisis. Ons antwoord is dat het Europese economische en sociale model in ieder geval hier in Hongarije niet overeind te houden is. Dat model kwam hier eerlijk gezegd ook nooit werkelijk van de grond."

In het 'nieuwe' model van Orbán is een veel grotere rol weggelegd voor de staat in de economie en het maatschappelijke en culturele leven. "Markt en overheid zijn beiden onontbeerlijk. De vraag is hoe ze zich tot elkaar moeten verhouden. In onze veranderde wereld is het Europese model niet langer in staat de concurrentie aan te gaan omdat het de verhouding tussen overheid en markt verkeerd verdeelt en het niet over de kracht beschikt om de bevoegdheden van beiden opnieuw in te richten.”

Het is ook interessant om te zien hoe Orbán, hoewel hij altijd ontkent dat wat Hongarije allemaal doet afwijkt van wetgeving in andere EU landen, tegelijk zegt dat hij een andere benadering heeft van het begrip democratie dan in Europa gebruikelijk (en in EU-verdragen vastgelegd). In zijn model is het zo dat "de door het volk gekozen vertegenwoordigers beslissingen nemen en dat men dat democratie noemt." Het is juist ondemocratisch, zegt hij, dat de macht van de partij die de meerderheid vertegenwoordigt wordt ingeperkt door allerlei instituties en 'checks and balances.' "Want de zekerheid van de democratie ligt niet bij een Grondwettelijk Hof of het parlement, ze berust bij het volk zelf. (…) Ik ben niet van mening dat men de democratie met instituties tegen het volk moet beschermen.” Het verwijt dat Fidesz met de nieuwe grondwet, allerlei “kardinale” wetten en veel personele benoemingen het regeringsbeleid voor hele lange tijd in beton giet en het dus eventuele andere regeringen in de toekomst onmogelijk maakt eigen beleid te voeren, ontkent hij eigenlijk ook niet. Zijn antwoord is slechts: “Alle partijen hebben de kans om een twee derde meerderheid te bereiken, precies zoals wij dat gedaan hebben.”

In de interviews schermde Orbán zoals gebruikelijk met het mandaat dat hij in 2010 van “het volk” gekregen zou hebben. Maar in kan het niet vaak genoeg herhalen: hij kreeg 53% van de stemmen resulterend in 67% van de zetels, wat dus betekent dat 47% van de Hongaren het niet met hem eens was. Bovendien heeft hij deze prachtige nieuwe ideeën destijds nooit aan de kiezers voorgelegd. In de verkiezingscampagne van 2010 – waarin Fidesz consequent weigerde aan welk debat dan ook mee te doen en er geen enkel verkiezingsdebat op TV was – was er geen enkele sprake van nieuwe maatschappelijke of economische systemen, een nieuw model van democratie of een andere weg dan de rest van Europa. Zoals Orbán vóór die verkiezingen ook nooit heeft gezegd dat hij de grondwet zou gaan wijzigen als hij een 2/3 meerderheid zou krijgen en hij daar toen hij dat toch deed ook geen referendum over wilde houden.

3. Natuurlijk staat het een ieder EU lid te allen tijde vrij het debat over allerlei uitgangspunten, basiswaarden en spelregels van de economie en de democratie in de EU aan te gaan. Maar intussen in eigen land de Europese spelregels al vast laten voor wat ze zijn, dat is heel wat anders. Daarmee schendt Fidesz het EU toetredingsverdrag uit 2004 en het Lissabon akkoord uit 2007, beiden door Hongarije ondertekend.

Verder de afgelopen dagen:

* Na de boze brief van Barroso op vrijdag de 12e reageerde Orbán direct met een brief dat alles in orde zou komen en op maandag de 15e diende minister van justitie een wetsontwerp in met een tweetal wetswijzigingen die, zo heet het, aan de bezwaren van Europa tegemoet komen. Maar is dat ook zo? Een eerste bezwaar was dat er met het zogenaamde vierde superamendement nu in de grondwet staat dat partijen tijdens verkiezingscampagnes geen advertenties mogen plaatsen in commerciële media. De concessie is nu dat die regel niet geldt voor de Europese verkiezingen (maar dus wel voor de Hongaarse parlementsverkiezingen). Het tweede bezwaar was dat volgens de grondwetswijziging het hoofd van het Nationale Gerechtelijke Bureau (u weet wel, die huisvriendin van de Orbáns) het recht heeft om naar eigen discretie rechtszaken aan andere rechtbanken toe te wijzen. De concessie is dat dit niet geldt voor zaken die met het Europese recht van doen hebben (maar dus wel met alle andere rechtszaken, zoals vermeende corruptie e.d.). Tot slot: beide ‘concessies’ hebben de status van een gewone wet, maar in de grondwet wordt niets gewijzigd.

* In Györ demonstreerden op 13 april 70 Hongaarse en Duitse neonazi’s in de binnenstad “tegen de misdaden van de geallieerden.”

Populistische onzin

De regering Orbán probeert het vertrouwen van kiezers terug te winnen via een campagne ter verlaging van de energieprijzen. Onder het motto dat de energiebedrijven superwinsten maken over de ruggen van de arme Hongaren, dwong de regering hen begin van dit jaar al de tarieven met 10% te verlagen en er zitten nog één a twee van dat soort verlagingen aan te komen.

Orbán satire op het Duitse Kika

Zoals Gordon Bajnai van Samen 2014 al constateerde is het cynische maatregel. Het leven is de laatste drie jaar voor vooral de armeren veel duurder geworden dankzij het beleid van de regering (de BTW verhoging naar 27%, de invoering van de vlaktaks, de verhoging van allerlei andere accijns enz.). Via deze gedwongen tariefsverlagingen krijgen de Hongaren daar een heel klein beetje, maar bij lang na niet alles van terug. Bovendien hebben de allerarmsten er al weinig meer aan. Veel mensen op het platteland hebben dankzij de bezuinigingen op uitkeringen en pensioenen nog maar zo weinig geld dat ze nauwelijks gas en elektriciteit meer gebruiken. Die proberen de winter door te komen door in één kamertje sprokkelhout te stoken en één peertje te laten branden.

Maar de regering verdraait ook de feiten. Hoewel het me altijd redelijk lijkt om met de energiebedrijven te overleggen of er iets te doen valt, is het niet waar dat die bedrijven in Hongarije superwinsten maken. De prijs van energie is in Hongarije ook niet de hoogste van Europa, “zelfs hoger dan in Duitsland of Denemarken,” zoals premier Orbán in het parlement zei. Elektriciteit kostte in Hongarije in 2011 15 cent per kW. Dat is onder het EU gemiddelde en (ruim) onder landen als Denemarken (30ct), Duitsland (20ct) en Nederland (18ct). Gas kostte in 2011 in Hongarije 5,5 ct per eenheid, opnieuw onder het Europese gemiddelde en onder Denemarken (10,5ct), Duitsland (6ct) en Nederland (7,5ct). Bovendien wordt de prijs van energie voor een deel bepaald door belastingen (in Hongarije 20% van de prijs, ondermeer door de hoge BTW). Natuurlijk hebben veel Hongaren moeite hun energierekening te voldoen omdat hun inkomens achteruit gehold zijn. Maar wiens schuld is dat?

Een grootschalig plan voor de isolatie van huizen, het stimuleren van energiebesparing, hulp voor de allerarmsten en het beëindigen van die zogenaamde “economische vrijheidsstrijd” die de economie alleen maar tot stilstand heeft gebracht, zou mensen aanzienlijk meer opleveren dan dit soort populistische kretologie. Maar dat zal allemaal wel te links en liberaal zijn en ik geef toe, met populisme kun je verkiezingen winnen.

Verder deze week:

- E.ON heeft er in ieder geval genoeg van en heeft haar gasbedrijf in Hongarije aan de regering verkocht voor 870 miljoen euro. Alsof er geen betere bestedingen zijn van ons belastinggeld dan het opnieuw instellen van staatsmonopolies.

- De Hongaarse Nationale Bank, nu stevig onder Fidesz controle, is opeens heel optimistisch over de vooruitzichten voor het begrotingstekort. Inderdaad, zoals ik vorige week al meldde, dienen de prognoses van de bank voortaan in overeenstemming te zijn met de regeringscijfers.

 - Onder de kop “Constitutional mob rule” (zoiets als “De grondwettelijke macht van het gepeupel”) schreef de conservatieve econoom György Kopits een vernietigend artikel in de Wall Street Journal over het gebrek aan onafhankelijke controle instanties en het autoritaire beleid van de regering Orbán. “Het Hongarije van vandaag lijkt angstwekkend op het communistische regiem van János Kádár, toen alle publieke instellingen “Potemkin” instellingen waren die het niet waagden de hegemonie van het Politbureau uit te dagen.”

 - De Stichting Eten en Leven van de Hare Krishna deelde zaterdagochtend in het centrum van Boedapest een gratis Paasmaal uit voor de armen: een paar boterhammen en wat soep. Het was een trieste demonstratie van de toegenomen armoede. Er moeten een paar duizend mensen hebben gestaan, de rij wachtenden was zeker 500 meter.

 - Diezelfde zaterdag demonstreerden ’s middags 1000 mensen in de kou voor het hoofdkwartier van Fidesz, die precies dit weekeinde 25 jaar bestaat. Opgericht als een partij van liberale jongeren die tegen de communistische autoriteiten waren, is de partij nu volgens velen verworden tot een groep regenten die even conservatief en autoritair zijn als de mensen waar ze toen tegen vochten. De Fidesz BoBo’s hadden de dag ervoor hun 25-jarig bestaan gevierd, maar stiekem en in beslotenheid.

- De Duitse kinderzender Kika kreeg scherpe kritiek van Orbán persoonlijk vanwege het jeugdjournaalfilmpje dat ze had gemaakt over de ondergraving van de democratie in Hongarije. In Hongarije zou een dergelijke vergiftiging van de kinderziel niet worden toegestaan, aldus Orbán. Volgens Kika onderstreept zulk commentaar de essentie van de kritiek. Ze hebben in antwoord een nieuw filmpje gemaakt waarin met Orbán de spot wordt gedreven. (zie foto en www.youtube.com/watch?v=uEkykrRZpGY).

Hate speech

Een artikel van een vooraanstaand lid van regeringspartij Fidesz, waarin zigeuners “beesten” worden genoemd en een nauwelijks verholen oproep wordt gedaan ook fysiek en met bruut geweld met hen af te rekenen, leidde tot grote commotie. Zelfs binnen Fidesz gaan stemmen op om de man uit de partij te zetten.

Zsolt Bayer (l) en premier Orbán: beste vrienden.

In het gewraakte artikel schreef Zsolt Bayer, commentator bij de rechts-nationalistische krant Magyar Hirlap, dat “een aanzienlijk deel van de Zigeuners ongeschikt is om mee samen te leven. Ze zijn ongeschikt om onder de mensen te zijn. Het zijn dieren en ze gedragen zich als dieren…Als zo iemand weerstand ondervindt, moordt hij. Hij vernietigt waar en wanneer het in hem opkomt…Hij wil hebben wat hij ziet. Als hij het niet krijgt, neemt hij het en doodt…Er komen slechts ongearticuleerde geluiden uit zijn dierlijke schedel en het enige wat hij begrijpt is bruut geweld…Dit soort dieren zouden er niet moeten zijn. Absoluut niet. Dit moet worden aangepakt, onmiddellijk en op wat voor manier dan ook.”

Bayer had al een reputatie vanwege zijn talloze virulente stukken tegen alles wat links, progressief, liberaal, te Europees, on-Hongaars en uiteraard joods is. Maar hij is ook één van de drie organisatoren van de grote pro-regerings Vredesmarsen tegen de EU, het IMF en “de kolonialisering” van Hongarije. Hij is ook een van de oprichters van Fidesz (lidmaatschapskaart no.5). En hij is een persoonlijk vriend van premier Viktor Orbán.

Maar zelfs binnen Fidesz begint er nu kritiek op te wellen. Een vooraanstaand partlid noemde Bayer “een clown.” Minister van justitie Tibor Navracsics verklaarde op de vraag of Bayer niet uit de partij gezet zou moeten worden, “dat er voor mensen die andere mensen voor een groep dieren uitmaken, geen plaats is in de gemeenschap.” Sommige commentatoren speculeerden dat Bayer op het punt stond uit Fidesz gegooid te worden. Of dat er van komt, is de vraag.

In het cynische en Machiavellistische denken van premier Orbán is alles toegestaan als het maar politiek gewin oplevert: liegen, bedriegen, haat zaaien, rechtse retoriek, linkse retoriek. En zijn vriend Zsolt speelt zijn rol van extreemrechtse agitator die Jobbik de wind uit de zeilen neemt en potentiële Jobbik stemmers bij Fidesz houdt al heel lang en heel succesvol.

Verder de afgelopen week:

- over linkse retoriek gesproken: volgens nieuwssite Index circuleert binnen regeringskringen nu ook het idee om eind 2013 alle gepensioneerden (drie van de tien miljoen Hongaren!) toch weer een 13e maand te geven. Dat komt dan bovenop de geforceerde energieprijsverlagingen die ik vorige keer al vermeldde (min 20 tot min 30%). Dat heeft uiteraard allemaal helemaal niets te maken met de verkiezingen die er in mei 2014 zijn.

- om een of andere reden besloot de regering tegelijk wel dat de pensioneringsregels vanaf 1 januari strikt moeten worden toegepast en wel per direct. Iedereen die een pensioen heeft en daarnaast ook nog een baan, moet voor 31 januari a.s. ofwel zijn pensioen ofwel zijn inkomen van die baan opgeven. Verzoeken tot een uitzondering hierop moeten voor die tijd worden ingediend bij het bureau van de premier. Deskundigen vrezen een totale chaos. Op de eerste plaats wordt bijvoorbeeld de toch al belazerde gezondheidszorg voor een belangrijk deel overeind gehouden omdat veel gepensioneerden doorwerken. Van de 35.000 artsen is een kwart al gepensioneerd en moet 42% binnen tien jaar met pensioen. Wat moeten die artsen nu doen? Ontslag nemen? Voor niets werken? Hun pensioen opgeven? En bovendien kunnen veel gepensioneerden die wat minder hoog op de maatschappelijke ladder staan (arbeiders, leraren enz.) alleen maar van hun schamele pensioentjes overleven omdat ze ernaast een klein baantje hebben. Ondoordacht dus, op zijn minst.

- Vanaf 1 januari zijn een groot aantal scholen die tot nu toe onder locale overheden vielen gerenationaliseerd. Maar zoals gebruikelijk is de operatie slecht voorbereid en georganiseerd, zodat scholen geen enkele duidelijkheid hebben over budgetten, salarissen, leerprogramma’s e.d. Sommige scholen vrezen dat ze op korte termijn geheel of gedeeltelijk dicht moeten.

- Ook gebruikelijk is dat het nieuwe centrale regeringsbureau waar al deze scholen nu onder vallen, is vernoemd naar een politicus uit de Horthy-tijd. In dit geval gaat het om Kuno von Klebelsberg, ministerie van Cultuur en Onderwijs van 1922-1931. De regering benadrukt dat Von Klebelsberg verantwoordelijk was voor de sterke uitbreiding van openbaar onderwijs in die tijd. Maar daarbij wordt vergeten dat de man ook een van de architecten was van de antisemitische numerus clausus uit die jaren, met name de geniepige variant die in 1928 werd ingevoerd toen de open variant uit 1921 (de eerste in Europa) onder druk van de Volkerenbond moest worden ingetrokken. Op zijn minst een ambivalent man, dus.

- Op de financiële markten begint de onrust over de aantasting van de onafhankelijkheid van de Hongaarse Nationale Bank toe te nemen, met een verzwakking van de forint tot gevolg (sinds een paar dagen staat die weer boven de 290 voor de Euro). Er zijn de nodige geruchten dat minister van economische zaken en financiën Matolcsy, de architect van het “onorthodoxe beleid” van de afgelopen jaren, die positie krijgt. “De slechtst denkbare uitkomst,” aldus het commentaar van een financiële analist.

- De conservatieve econoom István Hamecz schreef in het conservatieve weekblad Heti Válasz dat het hoofdprobleem van de Hongaarse economie op het moment is dat investeringen uitblijven. De reden? Het onberekenbare economische beleid en de rechtsonzekerheid die het gevolg zijn van het regeringsbeleid van de afgelopen 2 ½ jaar.

- Omdat de regering geen overeenkomst met het IMF wenst te sluiten, betaalt Hongarije een ongeveer twee keer zo hoge rente op leningen. Dat kost het land, aldus berekeningen van website Portfolio zo’n 600 miljard forint (iets meer dan 2 miljard Euro) per jaar. Om dat een beetje in perspectief te plaatsen: dat is drie keer zo veel als de staatsinkomsten aan omzetbelasting van ondernemingen of 40% van de staatsinkomsten aan persoonlijke inkomstenbelasting of een kwart van de totale BTW inkomsten of een kwart van de totale uitgaven aan pensioenen.