Op je klompen

Het lijk erop dat de relaties tussen de EU en de Hongaarse regering langzaam weer ontdooien. Volgens de Hongaarse voorzitter van het parlement László Kövér, die daar uiteraard zeer tevreden mee is, is nu zelfs het door de Commissie Tavares in juli gelanceerde idee ingetrokken van een “monetoring” procedure.

Het Tavares rapport documenteerde afgelopen juni uitgebreid hoe in Hongarije zowel de democratie als de rechtstaat stelselmatig zijn ondermijnd, waarbij de regering Orbán met grote regelmaat balanceert op of over de grens van wat in Europa door de meeste politieke stromingen als acceptabel wordt gezien. Een van de belangrijkste suggesties van het rapport was om een speciale procedure op te zetten waarbij landen waar dit soort dingen gebeurt, in dit geval Hongarije, nauwgezet in de gaten te laten houden door een speciale commissie van onafhankelijke deskundigen. Het rapport werd aangenomen met de steun van linkse, liberale en een deel van de centrumrechtse Europese politici, maar volgens Kövér heeft de Europese Commissie het idee inmiddels laten vallen. Is de wens hier de vader van de gedachte, of laat met name het rechter deel van de Europese politiek de zaak liever rusten (wie weet met de Europese verkiezingen in het achterhoofd)?

Onlangs besloot de Europese Commissie ook om de subsidiestroom naar Hongarije te hervatten. Die was opgeschort omdat de Hongaarse controleprocedures (tegen corruptie e.d.) niet in orde waren. De Hongaren deden vervolgens snel een aantal toezeggingen. En in de zomer werd al de speciale controleprocedure op het overschrijden van het begrotingstekort tegen Hongarije stopgezet omdat het land inmiddels een begrotingstekort onder de 3% heeft (in ieder geval volgens de boeken). En met een aantal wijzigingen in o.a. de grondwet kwam Hongarije bovendien tegemoet aan een aantal kritiekpunten die Europa had op het vlak van de rechterlijke macht en politieke advertenties tijdens de verkiezingen.

Je kunt natuurlijk altijd redeneren dat het glas half vol is en dat elke stap vooruit is meegenomen. Maar tegelijk kun je op je klompen aanvoelen dat alle toezeggingen en verbeteringen ook niet erg fundamenteel zijn. Formeel is alles "volgens de letter van de wetten en regels," maar tegelijk weet iedereen die ietsje verder kijkt dan zijn neus lang is dat in het nieuwe door Fidesz opgebouwde systeem de parlementaire democratie uiterst minimaal functioneert, er eigenlijk geen onafhankelijke controleorganen meer zijn, het medialandschap eerder halfvrij dan vrij, en de begroting “gezond” wordt gehouden door een mix van belastingen die de economie verstikken en een enorme hoeveelheid potverteren waarvoor toekomstige generaties ooit een forse rekening gepresenteerd zullen krijgen (het verkwanselen van pensioengelden, de geforceerde verlaging van energie- en waterkosten, het afknijpen van het onderwijs enz.). En alles wijst erop dat de corruptie de afgelopen drie jaar alleen maar is toegenomen en dat veel van EU gelden niet zinnig wordt besteed.

Verder de afgelopen weken:

* Op de universiteit van Kaposvár is een nieuwe kledingcode ingesteld. Studenten mogen van de rector niet meer verschijnen in minrokjes, teveel make-up, onfatsoenlijke mode accessoires, slecht verzorgde nagels of haren of slippers, . Uit protest houden studenten en staf acties zoals het in ondergoed of badkleding bijwonen van werkgroepen of colleges.

* In zijn toespraak tot het Fidesz congres, dat vorige week zondag Viktor Orbán met 99,9% van de stemmen (er was één ongeldige stem) herkoos als partijleider, haalde de premier onder meer fel uit naar “”zoetgevooisde bankiers, inhalige multinationals, EU bureaucraten en hun Hongaarse lakeien,” die zich verenigen tegen Hongarije. Hun doel is dat links de verkiezingen van 2014 wint “zodat het international grootkapitaal de regering van Hongarije kan vormen.”

* Oppositiepartijen willen een strafrechtelijk onderzoek tegen de (Fidesz) burgemeester van een deelgemeente in Boedapest, nadat een geluidsopname op YouTube verscheen waarin een ondernemer zegt dat over elke overeenkomst met de deelgemeente een aparte “vergoeding” moet worden betaald van 20% van de totale investeringssom.

* Ook verscheen er een kort filmpje op YouTube waarin een man die sprekend lijkt op de Fidesz locoburgemeester van Szombathely een lijntje cocaïne snuift. De oppositie eist zijn aftreden, de politicus ontkent dat hij de persoon in het filmpje is.

Verkiezingsfraude in Baja?

Is er wel of geen fraude gepleegd bij de tussentijdse verkiezingen in het stadje Baja, waarbij een kandidaat van regeringspartij Fidesz afgelopen zondag nipt won van een kandidaat van de verenigde linkse oppositie? Was er daadwerkelijk sprake van “kiezerstransport” en van “ketting-stemmen” en wel op een schaal die de einduitslag beslissend beïnvloedde?

Melinda Teket namens de gehele linkse oppositie

In één district van het stadje Baja in zuidoost Hongarije moest afgelopen zondag een tussentijdse verkiezing worden gehouden omdat een Fidesz gemeenteraadslid was overleden. Het district bestaat uit vijf stembureaus en telt 2913 stemgerechtigden. In 2006 en 2010 won de Fidesz kandidaat in dit district van Baja met gemak en haalde meer dan 60% van de stemmen, maar nu werd de strijd met een kandidate van de gezamenlijke linkse oppositie een nek aan nek race. Uiteindelijk won Fidesz met 467 tegen 406 stemmen (een opkomst van ruim 30% wat voor een tussentijdse verkiezing als redelijk geldt).

Al op zondagmiddag kwam de eerste klacht binnen van een oppositiewaarnemer die zei dat bij één stembureau twee Fidesz activisten (een van hen een zigeunerleider) hem hadden gewaarschuwd dat hij het niet moest wagen hen de hele tijd te controleren. Een dag later duikt er een filmpje op van een man die met zijn auto kiezers naar precies dat stembureau transporteert en zich verontschuldigt dat dit al zijn derde rit is, waarop de zigeunerleider die voor het stembureau staat, opmerkt: “Maakt niet uit, al kom je vijftig keer.” En dan is er die merkwaardige afwijking in de uitslag. In vier van de vijf stembureaus van Baja krijgen beide kandidaten bijna evenveel stemmen (waarbij de oppositie in drie van de vier bureaus nipt wint), maar bij het genoemde stembureau wint de Fidesz kandidaat opeens heel ruim zodat hij uiteindelijk in de totaaluitslag 61 stemmen meer heeft.

Hier past een kleine uitleg over de manier waarop ook bij eerdere verkiezingen de uitslag al illegaal werd beïnvloed: het kopen van stemmen, kiezerstransport en ketting-stemmen. Het kopen van stemmen van met name zigeuners in ruil voor cash of de belofte van protectie, werk o.i.d. is relatief gemakkelijk. Zeker in kleinere plaatsen zijn heel veel zigeuners analfabeet, werkloos en straatarm. Ze overleven dankzij een minimale uitkering, af en toe een baantje in de werkverschaffing en de uitdeling van gratis brandhout en voedsel, allemaal zaken waarin de plaatselijke autoriteiten (met name de burgermeester) een sleutelrol vervullen. Als ook de plaatselijke woekeraar (een zigeuner waarbij je grote schulden hebt omdat je geld hebt geleend tegen een paar 100 procent rente) met diezelfde autoriteiten samenwerkt, is nee zeggen heel moeilijk.

De vraag is hoe je vervolgens garandeert dat de persoon wier stem je hebt gekocht ook echt een stem uitbrengt op de kandidaat van jouw keuze? Dat is minder moeilijk dan het lijkt. Eerst zorg je ervoor dat de betrokkene ook daadwerkelijk gaat stemmen en dus worden deze stemgerechtigden met de auto van huis opgehaald en naar het stemlokaal gebracht. Dit kiezerstransport is volgens de Hongaarse wet verboden, maar het gebeurt toch, zie het filmpje (het is overigens volgens de nieuwe door Fidesz ingevoerde kieswet met ingang van de parlementsverkiezingen van voorjaar 2014 niet meer verboden). Vervolgens heeft de stemmenkoper maar één enkel leeg stembiljet nodig. Dat ene biljet wordt buiten het stemlokaal “correct” ingevuld en dan door de kiesgerechtigde onder zijn kleren meegenomen. Binnen krijgt hij of zij een leeg stembiljet, in het stemhokje worden de twee verwisseld en dan gaat het “correcte” biljet in de stembus en wordt het lege biljet buiten in de auto aan de opkoper gegeven. Die het opnieuw invult en aan de volgende kiesgerechtigde geeft.

Het is geen methode die fraude op hele grote schaal mogelijk maakt, maar het kan in kleine plaatsen waar een paar dozijn stemmen het verschil kunnen maken, wel degelijk net dat extra duwtje in de “correcte” richting zijn. De veronderstelling van de oppositie is dat iets dergelijks ook is gebeurd in dat ene stembureau in Baja dat in een arme wijk met veel zigeuners staat. Want naast de genoemde gebeurtenissen zijn er ook zeer sterke aanwijzingen dat de twee genoemde Fidesz activisten bij het stembureau in Baja beiden eerder bij dergelijke fraudes betrokken waren in de steden Pécs en Kiskunfélegyhaza (van een van de twee bestaat zelfs een opname waarin hij dit toegeeft). Het probleem is natuurlijk: dit zijn allemaal suggestieve aanwijzingen, maar dat is nog iets anders als onomstotelijke bewijzen wie hier precies op welk moment wat heeft gedaan. En dan moet je ook nog hard maken dat er in dit geval meer dan 61 stemmen zijn gekocht zodat de uitslag echt niet klopt. De oppositie heeft diverse klachten ingediend, zowel bij de Kiescommissie als bij justitie. Wordt vervolgd?

En dan dit nog:

* Bij een tussentijdse verkiezing in het stadje Vác twee weken geleden won ook de Fidesz kandidaat. Dat was geen verrassing gezien het conservatieve karakter van het betreffende district, maar het viel toch op dat de ingang van het stembureau was versierd met … een paar enorme posters van de Fidesz kandidaat.

* Op 23 juli van dit jaar werd Sándor Kocsis, onderburgermeester van het dorp Abaújlak, officieel berispt voor het vervalsen van documenten. Hij had vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 het aantal kiesgerechtigden in het dorp kunstmatig verhoogd door een aantal mensen als woonachtig op zijn adres in het dorp te registreren (waar ze uiteraard niet woonden). Kocsis, de vader van een prominente Fidesz parlementariër, bekende schuld.

* Nog even terug naar Baja: daar deden de drie grote centrumlinkse oppositiepartijen wat ze landelijk nog niet schijnen te kunnen. De oppositie had één gezamenlijke kandidaat namens de socialistische MSZP, Samen 2014 en de Democratische Koalitie van oud-premier Gyurcsány. Er wordt gespeculeerd dat zo’n samenwerking ook op landelijk niveau op het allerlaatste moment vlak voor de verkiezingen van 2014 toch nog tot stand kan komen.

Regeren per decreet?

Terwijl de campagnes voor de verkiezingen van april/mei 2014 – nog maar acht maanden te gaan – op stoom komen, bereiden zowel premier Viktor Orbán’s Fidesz als de oppositie zich voor op de mogelijkheid dat vervolgens geen van beide kampen een twee derde meerderheid in het parlement gaat halen. In het Fidesz kamp circuleert het idee om dan te gaan regeren per decreet, terwijl de oppositie verdeeld is over de vraag of in die omstandigheden een compromis met Fidesz mogelijk en/of wenselijk is.

Het is natuurlijk allemaal een beetje voorbarig, maar het geeft wel aan dat Fidesz er redelijk van overtuigd is dat ze de verkiezingen wel zal winnen, terwijl de oppositie er op zijn best een nipte overwinning uit hoopt te slepen. De meeste waarnemers zien zelfs dat al als te optimistisch. De regering Orbán deelt kwistig geld uit en roert ijverig de nationalistische trom, terwijl de oppositie alleen maar verder verdeeld lijkt te raken en er nog geen spoor is van een sterke beweging met een inspirerend alternatief.

Je weet het natuurlijk nooit. In 2012 wist in Nederland Diederik Samsom's PvdA er binnen een paar maanden een zeer onverwacht resultaat uit te slepen. Maar dat was wel na ettelijke verkiezingsdebatten in een land met vrije media. In Hongarije is de situatie bepaald anders: op debatten hoef je niet te rekenen, het overgrote deel van de massamedia worden direct of indirect door Fidesz gecontroleerd. Eigenlijk twijfelt dus nauwelijks iemand er aan dat Orbán’s partij in het ook nog eens gemanipuleerde kiessysteem opnieuw de grootste wordt en met 30-35% van de stemmen een meerderheid in het parlement zal halen.

Maar Orbán zou met een simpele meerderheid aan zetels niet meer op dezelfde autoritaire manier kunnen regeren als in de afgelopen jaren, waarbij elke wet of regeling desnoods in twee dagen door het parlement werd gejast. Parlementsvoorzitter László Kövér – Orbán’s trouwe gezel sinds 1988 – suggereerde daarom in een radio-interview een oplossing: “Ik zou het normaal vinden (…) als het parlement zich alleen bezig houdt met de meest fundamentele wetgeving en garanties en daarbuiten een volledig mandaat geeft aan de regering voor een periode van vier jaar. ” Dat komt, erkende hij, eigenlijk neer op regeren per decreet.

De oppositie reageerde woedend en vond het ongehoord dat nota bene de voorzitter van het parlement voor (verdere) uitholling van de bevoegdheden van het parlement pleit. Kövér verklaarde daarop dat de oppositie zijn woorden uit hun verband rukte en dat hij alleen maar wil dat het parlement zich minder “met details” bezig houdt, zodat de regering efficiënter kan regeren en het parlement haar controletaak op hoofdlijnen beter kan uitvoeren. Waarop de oppositie weer reageerde dat ze Kövér heel goed begreep maar dat hij de essentie van de Europese democratie niet lijkt te begrijpen, namelijk dat de gekozen volksvertegenwoordigers te allen tijde de regering ter verantwoording kan roepen, ook al mag dat soms “lastig” en “traag” lijken.

Diezelfde oppositie heeft zich intussen wel diep in de nesten gewerkt. Nadat de socialisten eerder met succes Samen 2014 van Gordon Bajnai “zijn plaats” had gewezen, werd deze week de liberale DK van Ferenc Gyurcsány buiten de oppositiecoalitie gemanoeuvreerd. Van de hoop op één gezamenlijk front tegen Orbán is dan ook weinig meer over. Illustratief zijn de openlijke meningsverschillen die er ten toon worden gespreid over wat te doen als de oppositie de verkiezingen wel wint maar geen twee derde meerderheid haalt, zodat een nieuwe regering dankzij het Fidesz-systeem dat de laatste drie jaar is opgebouwd eigenlijk vrijwel machteloos is. Samen 2014 pleit in dat geval voor een compromis met Fidesz, de DK wijst elk compromis af en de socialisten wankelen ergens daar tussenin. Geen eenheid, geen visie, geen richting.

Verder de afgelopen week:

* In het VN “World Happiness” rapport eindigde Hongarije op de 110e plaats, samen met Servië, Bosnië, Azerbeidzjaan en Macedonië. De meeste buurlanden zaten aanzienlijk hoger, zoals Polen (51), Slowakije (46), Slovenië (44), Tsjechië (39) en Kroatië (58) en ook landen als Turkije, Nicaragua, Moldavië, Turkmenistan en Angola deden het aanzienlijk beter. De onderzoekers keken onder meer naar welvaart (bnp), de jaren die mensen gemiddeld in gezondheid leven en of mensen iemand hebben op wie ze kunnen rekenen, maar ook de vrijheid om levenskeuzen te maken, vrijgevigheid en vrij zijn van corruptie. De top vier: Denemarken, Noorwegen, Zwitserland en Nederland.

Icipici (spreek uit: ietsiepietsie)

Een derde van de Hongaren is nog steeds blij met het EU lidmaatschap, 22% is er tegen en maar liefst 39% van de Hongaarse burgers zegt niet goed te weten wat ze er van moet vinden, aldus een onderzoek van opiniepeiler Tarki. Hoewel er dus nog altijd geen meerderheid tégen de EU is, is er ook geen duidelijke meerderheid meer vóór de EU zoals dat het geval was in 2004 toen we lid werden.

Dat mag je best verwonderlijk noemen in een land dat de afgelopen vijf jaar meer dan 9 miljard euro aan financiële steun ontving van de EU (subsidies ter waarde van 14 miljard minus de Hongaarse bijdrage van ongeveer 1 miljard per jaar), een land dat dankzij de multinationale ondernemingen een draaiende economie heeft zodat honderdduizenden mensen banen en inkomens hebben, een land dat mede dankzij de EU tegenwoordig een aanzienlijk schoner milieu heeft en een land dat mede dankzij de EU in redelijke vrede leeft met zijn buren die tenslotte ook lid zijn van de club. En dan heb ik het nog niet over de mogelijkheid om gewoon over de grens in andere landen te gaan werken of een bedrijf op te zetten, over de mogelijkheid om elders in Europa te gaan studeren omdat diploma’s ook daar geldig zijn en omdat de EU daar speciale subsidies voor geeft, over de (publieke) instituten die met hulp van de EU zijn opgezet om de rechten van burgers en consumenten te behartigen, over de talloze projecten in het onderwijs, de gezondheidszorg, het gevangeniswezen enz. enz.enz.

Natuurlijk, er is ook allerlei mis in en met de EU en er is dus nog heel veel te verbeteren. Maar als ik door Vác fiets, zie ik echt overal bordjes met de tekst “aangelegd dankzij subsidie van de EU”: een plein dat is opgeknapt, een school die een nieuwe gymzaal heeft, een treinstation dat wordt gemoderniseerd, een mobiele dijk tegen de watersnood, een weg die is geasfalteerd en een fietspad heeft gekregen, de zuiveringsfilters op de cementfabriek, allemaal dankzij de EU. Natuurlijk kun je zeggen dat Hongarije als lid van de EU daar contractueel “recht op heeft,” maar een ietsiepietsie (Hongaars: “icipici”) gevoel voor perspectief zou niet slecht zijn.

Maar ja, wat wil je als je in de door Fidesz gecontroleerde media premier Viktor Orbán en zijn ministers steeds weer hoort uithalen tegen de EU en Brussel: dat “ze”ons willen koloniseren, dat “ze”ons uitzuigen, dat “ze”ons aanvallen, dat “ze” verantwoordelijk zijn voor de problemen van de Hongaarse economie, de werkloosheid, de staatsschuld, de schuldproblemen van mensen die geleend hebben in Euro’s en Zwitserse franks, de hoogte van de prijzen van gas en elektriciteit, de dalende kwaliteit van het onderwijs, de ongehoorzaamheid van de jeugd, de slechte TV programma’s, de kwaliteit van de weersvoorspellingen (jawel, serieus) en wie weet wat nog meer. Dat veel Hongaren het dus inmiddels niet meer weten, is nou weer niet zo verwonderlijk. Hoewel? Gewoon een ietsiepietsie om je heen kijken?

Verder de afgelopen week:

* De regering voert de druk op de banken op om opnieuw grote verliezen te nemen op de uitstaande leningen in Euro’s en Zwitserse Franken. Een paar honderdduizend mensen zitten nog steeds met enorme schuldenlasten vanwege hun leningen in harde valuta waarvan de wisselkoers sinds de crisis enorm is verslechterd (zodat ze in forinten veel meer moeten afbetalen). Volgens premier Orbán hebben de banken de mensen destijds belazerd met die leningen en hebben ze dus nu de morele plicht hen een aanzienlijk deel van hun schuld kwijt te schelden. Zwart-wit en daarmee volstrekte onzin, maar goed. Als de banken in November niet “vrijwillig” een goed plan op tafel hebben gelegd, legt de regering een regeling op. Dat zal de economie weer goed doen.

* Niemand zegt dat Mercedes, dat recent in Kecskemét een grote fabriek opende voor de productie van de luxe Mercedes-Benz CLA, alweer uit Hongarije vertrekt. Sterker nog, desgevraagd zegt een woordvoerder dat er geen sprake van is dat zo’n besluit is genomen. Maar het is ook duidelijk dat Mercedes – dat door de vorige regeringen Gyurcsány en Bajnai naar Hongarije is gehaald – inmiddels een stuk minder enthousiast is. Een besluit over een grote uitbreiding van de fabriek, dat al genomen had zullen zijn, is nog niet af- maar wel uitgesteld. En in internationale media hebben diverse vertegenwoordigers van Daimler ook bevestigd dat de mogelijkheid bestaat dat de productie van de betreffende luxe auto naar Mexico verhuist. Maar een besluit ligt er nog niet.

* “De gedwongen nationalisatie van de kleine spaarfondsen zal worden gevolgd door de herprivatisatie aan Fidesz vrienden en familie, dus deze nationalisatie is nog immoreler dan die van de banken door de communisten in 1947,” aldus de secretaris van de Vereniging van Hongaarse Ondernemers en Werkgevers, Ferenc Dávid.

* De Orbán regering trekt jaarlijks nog maar 123.3 miljard forint (425 miljoen euro) uit voor het hele hoger onderwijs, terwijl er naar sport inmiddels al 116.4 miljard forint (400 miljoen euro) gaat.

Hoog spel

De leider van de socialistische partij MSZP Attila Mesterházy speelde hoog spel en weigerde zijn claim op het lijsttrekkerschap van de oppositiecoalitie met Samen 2014 op te geven. Dus komt er nu slechts een halve coalitie: wel gezamenlijke kandidaten in de 100 regionale districten (in één derde van de districten een Samen-2014 kandidaat, in twee derde een socialist), maar ook twee aparte landelijke partijlijsten met ieder hun eigen lijsttrekker.

Door sommige commentatoren werd het meningsverschil tussen Mesterházy en Gordon Bajnai van Samen 2014 neergezet als weer zo’n ruzie tussen twee politici die allebei de macht willen en te ijdel zijn om een stap terug te doen. Maar dat lijkt me een onjuiste simplificatie. De socialisten betoogden dat zij recht hadden op de positie van leider van de coalitie omdat zij duidelijk de grootste partij zijn en verreweg de beste partijorganisatie in het land hebben. Bovendien, zo is de redenering, nam Mesterházy vier jaar geleden de leiding van de partij op zich toen de MSZP in een heel diep dal zat en heeft hij in zeer moeilijke tijden hard gewerkt om weer de weg omhoog te wijzen. Dus zou het onrechtvaardig zijn om hem dan nu de post van lijsttrekker te ontzeggen.

Het klinkt op het eerste gezicht allemaal niet onredelijk. Maar alle verkiezingsonderzoeken tonen ook aan dat de MSZP er niet in slaagt erg veel meer dan haar oude (letterlijk) en vertrouwde standvastige aanhang aan te trekken. Heel veel Hongaren hebben weliswaar meer dan genoeg van de regering Orbán, maar een hele grote groep voelt er tegelijk ook heel weinig tot niets voor om weer op de socialisten te gaan stemmen of op een coalitie die door de socialisten wordt gedomineerd. Orbán is een teleurstelling, maar ze willen ook niet terug naar de teleurstelling van vóór 2010. De cijfers zijn keihard: een oppositie onder aanvoering van Mesterházy en de MSZP is bij voorbaat kansloos tegen Orbán.

Dat is precies waarom Samen 2014 door Gordon Bajnai werd opgericht: om zwevende kiezers een alternatief te geven en zo op het door Fidesz toch al sterk gemanipuleerde speelveld (overheersing van de media, discutabele kiesregels) alsnog een (kleine) kans te maken op de overwinning. Maar dat kan alleen, zo betoogden zij, als je een coalitie smeedt waarin de socialisten weliswaar een belangrijke rol spelen, maar die niet door hen wordt gedomineerd. Daarbij hoort een leider (en toekomstig premier) die niet tot de MSZP behoort. Dat heeft weinig te maken met persoonlijke ambitie van Bajnai, maar was altijd de essentie van het bestaansrecht van Samen 2014.

Maar Mesterházy speelde hoog spel en weigerde toe te geven, of omdat hij zijn eigen ambitie niet wilde opgeven of omdat hij echt denkt dat de MSZP zelf het tij kan keren. Het resultaat is een halfslachtig compromis dat de kansen op een overwinning van de oppositie in 2014 niet vergroot. De helft van de 200 parlementszetels zullen worden verdeeld via een districtenstelsel en de andere helft via de stemmen op de partijlijsten. Dankzij deze merkwaardige coalitie heeft de oppositie inderdaad een betere kans om in de “swing districts” met veel zwevende kiezers te winnen. Maar dat de oppositie verder gescheiden opereert, is een teken van zwakte en frictie. Bovendien levert de partij met de meeste stemmen de toekomstige premier en aangezien dat waarschijnlijk de MSZP is, kan ook dat een deel van de zwevende kiezers afschrikken.

Verder de afgelopen week:

* De Hongaarse regering heeft een speciaal contract gesloten met een ziekenhuis in de hoofdstad zodat 311 topfunctionarissen (van de minister-president tot en met rechters, de voorzitter van de mediaraad, provinciale commissarissen enz.) niet hoeven te wachten maar een VIP behandeling krijgen als ze naar een specialist moeten of een onderzoek nodig hebben. Nu weet ik dat de Hongaarse elite natuurlijk hoe dan ook al jarenlang een VIP behandeling krijgt in ziekenhuizen. Iedereen met geld omzeilt de ellenlange wachtlijsten, het dankbaarheidgeld en de slechte verzorging die de doorsnee patiënt wacht. Een kwestie van naar een privé kliniek in het buitenland gaan of een “hotelbehandeling” kopen bij de paar Hongaarse staatsziekenhuizen die dat mogelijk maken. En toch, zo’n officieel contract dat hoge overheidsambtenaren op kosten van de overheid een voorkeursbehandeling krijgen bij een overheidsziekenhuis, doet me buitengewoon sterk denken een systeem dat nog niet zo lang geleden in dit land nog bestond. Üdvözlünk, János bácsi.

* Paramilitaire extreemrechtse organisaties hebben weer diverse malen in alle openbaarheid gemarcheerd. Hoewel de Hongaarse Garde officieel allang verboden is, marcheren groepen die zich in dezelfde uniformen steken en soortgelijke namen hebben (Nieuwe Hongaarse Garde, Nationale Hongaarse Garde) “frish und fröhlich” door. Op 25 augustus marcheerden honderden aanhangers in het centrum van Boedapest (Heldenplein en Andrassy Boulevard), nota bene om de oprichting van de (verboden) Garde zes jaar geleden te herdenken. Op 20 augustus marcheerden soortgelijke groepen in alle openheid mee in de officiële kerkelijke processie ter gelegenheid van de nationale feestdag ter ere van de Heilige Stefan, ook bijgewoond door de president, de premier en andere regeringsnotabelen. En de dag ervoor werden in een voetbalstadion in het stadje Akasztó bij Kecskemét 100 nieuwe leden van de (verboden) Hongaarse Garde ingezworen, waarbij leiders van de extreemrechtse partij Jobbik toespraken hielden. Is een verbod dat niet wordt afgedwongen wel een echt verbod?

Heldenplein

Processie in Pest

Ceremonie bij Kecskemét

Zomerzorgen

De uitbetaling van alle EU subsidies aan Hongarije is eerder deze maand opgeschort. Volgens Brussel zijn er geen concrete aanwijzingen voor fraude, maar klopt de administratie en het controlesysteem van de Hongaarse regering niet. Het land krijgt minimaal een boete van een paar honderd miljoen euro en raakt in het ergste geval – als het de problemen niet snel oplost - een paar miljard euro aan subsidies kwijt.

Er is nog heel veel onduidelijkheid over zowel de omvang als de consequenties, maar het ligt voor de hand dat de totale reorganisatie van de subsidieadministratie in Hongarije door de regering Orbán in Brussel niet goed is gevallen. Tot 2010 functioneerde alles redelijk, al ging er ongetwijfeld het nodige mis. Maar toen Orbán aan de macht kwam werden vrijwel alle ambtenaren die zich met de subsidies bezig hielden (meer dan 100) eruit gegooid en langzaam maar zeker vervangen door nieuwe mensen (bijna 600!). Eerst viel de subsidiestroom nog onder het ministerie van economische zaken maar sinds een half jaar heeft het bureau van premier Orbán er directe controle over..

In oppositiekringen wordt al langer gezegd dat er op grote schaal met EU subsidies wordt gerommeld en wel op zo’n wijze dat vooral bedrijven en personen die Fidesz gezind zijn de gelden opstrijken. Officieel mag de  EU dan wellicht nog geen concrete aanwijzingen voor fraude hebben, maar waar geld wordt uitgedeeld zonder deugdelijke controle (en daar is hier dus sprake van) is gerommel en fraude onvermijdelijk.

Verder de afgelopen zomerweken:

* Na het overlijden van Annámaria Szalai dit voorjaar is er eindelijk een nieuwe media-commissaris benoemd. De allerhoogste baas van de oppermachtige en veel bekritiseerde Hongaarse Media Autoriteit werd, op voorspraak van premier Orbán, Mónika Karas. Ze werkte de laatste jaren als advocate voor diverse Fidesz gezinde media. In de jaren 90 was ze betrokken bij de extreemrechtse partij MIÉP en dáár weer voor werkte ze voor de communistische partij van Hongarije, MSZMP. Niet bepaald een onafhankelijke en alom gerespecteerde dame dus en de benoeming werd door alle oppositiepartijen dan ook fel bekritiseerd.

* Dit najaar wordt wetgeving van kracht die het mogelijk maakt om anoniem staatsobligaties te kopen. De betrokkene hoeft ook de bron van zijn geld niet te onthullen. Het gaat om minimaal 20.000 euro dat voor vijf jaar op een speciale bankrekening kan worden gezet. Daarna mag de eigenaar zijn (voorheen zwarte) geld inclusief eventuele winst belastingvrij (!) opnemen. Critici noemen het een gelegaliseerde witwasoperatie waar ongetwijfeld ook de aan Fidesz gelieerde notabelen met graagte gebruik van zullen maken.Het is nog onduidelijk wat de EU van deze regeling vindt.

* De regering is van plan staalbedrijf Dunaferr terug te kopen. Dunaferr werd in 2004 geprivatiseerd en is eigendom van een Oekraïense holding. Zoals de meeste staalbedrijven in Europa draait het slecht (het maakte de afgelopen drie jaar 20 miljard forint per jaar verlies) en de eigenaren willen nu 1500 van de 7500 werknemers ontslaan. De renationalisatie moet dat voorkomen en Hongaarse banen behouden, althans dat is de regerings-PR. Maar de realiteit zal ongetwijfeld zijn dat de overheid er een groot verliesgevend bedrijf bij heeft waar jaar in jaar uit bakken geld in moeten zonder dat het ook maar iets oplevert.

* Een Fidesz woordvoerder heeft de oppositie ervan beschuldigd dat ze betaald wordt door “bepaalde buitenlandse financiële kringen” waaronder George Soros om “een campagne te voeren tegen de regering en Hongarije.” Volgens de Fidesz woordvoerder “hebben VS speculanten miljoenen dollars besteed om Fidesz, de Hongaarse regering en Hongarije aan te vallen via organisaties die zichzelf mensenrechten, anti-corruptie en Roma organisaties noemen.” Hij noemde daarbij TASZ, het Helsinki Committee, homorechtengroep Hatter, Vrouwen tegen Geweld, en Amnesty International bij name. Op een of andere manier doen dit soort uitspraken me denken aan….Rusland, China, Zimbabwe?

* In de stad Székesfehérvár hield premier Orbán op 19 augustus een speech ter gelegenheid van Sint Stefansdag op de 20e (Koning Stefan is in het jaar 1000 in deze stad gekroond en begraven). Aan een plaatselijk orkest van strijkers was gevraagd eerst een passend stuk te spelen en zij kozen voor “Roemeense volksdansen” van de grote Hongaarse componist Béla Bartok. Maar dat vonden de stadsvaderen klaarblijkelijk wat te gevoelig gezien de oplopende spanningen met Roemenië de afgelopen weken en dus kondigden zij het stuk liever aan als “Volksdansen.” Hoe klein kun je zijn?

* In Szigetvár heeft de burgemeester mensen in de plaatselijke werkverschaffing ingezet om … te ‘demonstreren’ tegen oppositieleider Gordon Bajnai die in het stadje een zaal met aanhangers toesprak. “Samen 2014”heeft een video-opname waarin diverse werklozen verklaren dat ze door het gemeentebestuur waren bevolen om te verschijnen.

* Er komt een speciaal historisch instituut dat de omwenteling van 1989/1990 in Hongarije in een nieuw perspectief gaat plaatsen. Het instituut zal rechtstreeks onder premier Orbán vallen en de directeur wordt Zoltán Bíro, nota bene een voormalige communist (ambtenaar in de cultuursectie van de MSZMP) die na 1990 nationalist en aanhanger van radicaal rechts werd. Hij verafschuwt volgens eigen zeggen het liberalisme en vindt democratie maar zo-zo. In 2009 zei hij in de rechtse krant Magyar Hírlap onder meer: “Fidesz zou zelfs dictatoriale instrumenten moeten gebruiken want men dient het bestaan van de natie te eren en als heilig te beschouwen en niet de doctrine van democratie en vrijheid.” Dat wordt me het wetenschappelijke onderzoek wel.

* Jobbik woordvoerder Ádám Mirkoczki pleitte voor de invoering van chemische castratie, de doodstraf en gevangenissen op basis van etnische afkomst (speciale gevangenissen voor zigeuners). Om nog even te onderstrepen dat het altijd nog gekker kan.

Levenslang

Eerder deze week veroordeelde de rechtbank in Boedapest drie daders van een reeks racistische moordaanslagen op Hongaarse zigeuners in 2008-2009 tot levenslange gevangenisstraffen zonder de mogelijkheid tot vervroegde vrijlating.  Een vierde dader kreeg 13 jaar.

De vier overvielen ‘s nachts huizen die aan de rand van een dorp stonden en waar zigeuners woonden. De huizen werden met molotov cocktails in brand gestoken en vervolgens  beschoten. Bij de totaal negen overvallen werden zes mensen omgebracht, in een geval een jonge vader en zijn vijf jaar oude zoontje die het brandende huis uit vluchtten. De daders hadden banden met extreemrechtse organisaties, hadden volgens de rechtbank expliciet racistische motieven en hoopten een groter conflict te provoceren.

Bij het onderzoek naar de daders zijn destijds zeer grote fouten gemaakt, mede omdat sommige politiefunctionarissen aanvankelijk weigerden de misdaden serieus te nemen. Ook daarom is onduidelijk gebleven of en in hoeverre andere daders, met name extreemrechtse organisaties en leden van opsporingsinstanties (een van de daders is een voormalige medewerker van de militaire inlichtingendienst) van de aanslagen wisten en niets deden of er zelfs bij betrokken waren. Maar desondanks is het harde vonnis en de vaststelling dat er racistische motieven aan de misdaden ten grondslag lagen, een stap vooruit.

Natuurlijk zijn er de meest waanzinnige reacties op het vonnis, varierend van extreemrechtse fanaten die beweren dat deze vier laffe moordenaars helden zijn tot samenzweringstheorieen over democratische regeringen die hun geheime diensten gebruiken om dit soort aanslagen aan te moedigen. Het wemelt helaas van de gekken.  Daaronder mag je ook de woordvoerder van regeringspartij Fidesz rekenen die na het vonnis verklaarde dat de vorige linkse regeringsleiders Gyurcsany en Bajnai  persoknlijk verantwoordelijk waren voor de golf van aanslagen. De man  beschulkdigde hen nog net niet letterlijk van het inhuren van de moodernaars. Jawel, het wordt een zeer smerige verkiezingscampagne.

Verder de afgelopen weken:

* Een koekjesfabriek in een dorpje in Oost Hongarije weigerde locale zigeuners in dienst te nemen, want koekjes die door Roma handen waren aangeraakt zouden minder goed te verkopen zijn.

*  Een burgemeester in de buurt van Ozd heeft de waterpompen in de straat, de enige watervoorzieningen voor honderden zigeunerfamilies, dicht gedraaid omdat zij misbruik zouden maken van dit gratis water. Zelfs als dat voor een deel zo is, je sluit niet tijdens een ongekende hittegolf (het is weken boven de 35 graden celsius) duizenden mensen inclusief kleine kinderen af van water.

* Hongaren beschouwen zichzelf volgens een OECD onderzoek als het meest ongelukkige volk van Europa. Ze hebben het naar eigen zeggen slechter dan de Grieken, Portugezen, Spanjaarden of Turken. Kritische zelfkennis is helaas nooit een sterke eigenschap van veel Hongaren geweest.