Business as usual

Na de Potemkin-verkiezingen was het voor Orbán en de zijnen al gauw weer “business as usual.” Over de bouw van het “monument voor de Duitse bezetting” en andere tragikomische gebeurtenissen van de afgelopen tien dagen.

Horthy en Hitler: "Samen maakten ze het land kapot."

* De dag na de verkiezingen werd in het centrum van Boedapest, in strijd met de belofte van premier Orbán dat er na Pasen eerst een debat zou plaatsvinden, begonnen met de bouw van het omstreden monument ter herdenking van de Duitse bezetting in maart 1944. Volgens de Joodse gemeenschap, vooraanstaande historici en vele anderen wordt met dat monument de verantwoordelijkheid voor de Holocaust in Hongarije ten onrechte enkel en alleen bij de Duitsers gelegd, hoewel die massamoord op 600.000 Joodse medeburgers voor 95% het werk was van Hongaarse autoriteiten (onder het deportatiebevel stond de handtekening van regent Miklos Horthy) en heel veel Hongaarse burgers, die al decennia enthousiaste antisemieten en bondgenoten van Hitler-Duitsland waren. Een analyse van de historicus Krisztian Ungváry is hier te lezen. Een paar honderd demonstranten hebben nu al zes of zeven keer de omheining rond het monument in aanbouw in de avonduren afgebroken. Maar die wordt elke ochtend opnieuw opgezet en de bouw gaat dan onverminderd door. De politie heeft nog niet ingegrepen maar wel zijn er justitiële aanklachten voor “het toebrengen van schade aan openbaar bezit” ingediend tegen diverse demonstranten, waaronder een Holocaust overlevende en Imre Mécs – een oud dissident (een van de opstandelingen van 1956 die daarvoor lange tijd in de dodencel zat) en ook een bekende liberale politicus.

* De Hongaarse Nationale Bank, alweer enige tijd onder leiding van Fidesz-man György Matolcsy, blijkt 90 miljard forint oftewel 300 miljoen euro uit te hebben gegeven aan de aanschaf van allerlei zaken die niets met het functioneren van de bank zelf te maken hebben. Het gaat om een hoop onroerend goed maar ook bijvoorbeeld een oude viool. Noch het parlement noch de Raad van Toezicht heeft enig zicht op wat er precies gebeurt. Volgens nieuwsportaal Index zijn de verkopers in vele gevallen Fidesz relaties die op deze manier in feite op staatskosten winstgevende deals afsluiten. De Nationale Bank liet weten dat ze een aanklacht zal indienen tegen Index.

* In het gratis maandblad voor werknemers in overheidsdienst in Hongarije Közszolgálat (4.Jg., Nr. 4, April 2014)  verscheen een redactioneel commentaar dat niet anders kan worden gekarakteriseerd dan als een liefdesverklaring aan premier Orbán. In het artikel (dat hier in het Duits te vinden is) schetst hoofdredactrice Ildikó Petró onder meer hoe haar ziel doorstroomde van warmte na de prachtige rede van de premier op 15 maart, de trotse, menselijke en edele leider van het Hongaarse vaderland die zulke fantastische dingen voor de natie doet. Dit soort persoonsverheerlijkende propaganda is niet alleen stuitend om te lezen, stuitend is ook dat het blad in kwestie gefinancierd wordt met geld van het Europese Sociaalfonds ter verbetering van de openbare dienstverlening.

* min of meer van dezelfde orde: het Nationaal Museum in Boedapest heeft besloten haar collectie over de recente geschiedenis uit te breiden met …. het rugzakje van premier Orban dat hij gebruikte tussen 2006 een 2010. Hoever zijn we nog van “…en dit is de pen van de grote leider, dit de stoel waarin de grote roerganger zat en dat de zakdoek waarin hij zijn neus snoot.” En dat van een premier die al in 2010 verordonneerde dat er van regeringsvergaderingen geen officiële notulen worden gemaakt zodat niets van wat er wordt besproken op papier staat en ooit bekend kan worden.

* De hoogste rechtbank, de Kuria, veroordeelde de makers van een satirische sketch die een paar maanden geleden op Internet verscheen en waarin een aap met de stem van Orbán een tekst van de premier uitspreekt.

* Het aantal mensen in de werkverschaffing (verplicht werk voor de helft van het minimumloon) werd het afgelopen jaar fors opgevoerd tot meer dan 200.000 mensen. Dat werd vervolgens door de regering gebruikt om te claimen dat de werkloosheid in Hongarije drastisch was verminderd. Nu de ‘verkiezingen’ gewonnen zijn, verschijnen al de eerste berichten dat het aantal mensen in dit soort baantjes danig gaat worden verlaagd.

* En tenslotte nog een paar over de ‘verkiezingen.’

-  de chef fotografie van staatspersbureau MTI heeft ontslag genomen na een incident waarbij het de fotograaf van MTI verboden werd foto’s te maken van premier Orbán en zijn vrouw toen die hun stem uitbrachten. Alleen een PR-fotograaf van de premier mocht deze plaatjes schieten en die moesten vervolgens door MTI op het net worden gezet.

- Volgens Transparency International heeft Fidesz in totaal zo’n drie miljard forint uitgegeven aan de verkiezingscampagne, drie keer zoveel als het wettelijk maximum dat volgens een door Fidesz  ontworpen wet is toegestaan.

- De door Fidesz benoemde Mediaraad heeft de onafhankelijke TV-zender ATV een boete opgelegd voor het uitzenden van oppositiereclame. ATV had de laatste verkiezingsbijeenkomst van de oppositie live uitgezonden en de uitzending niet onderbroken toen er op het podium verkiezingsspotjes werden vertoond. De dag ervoor had ATV ook de verkiezingsbijeenkomst van Fidesz live en in zijn geheel uitgezonden. Dat leverde geen boete op.

"Stemmen" op straat door Hongaren in Transylvanië

- Professor Kim Lane Schepele van Pirnceton University in de VS schreef een uitgebreide kritiek op de verkiezingen in Hongarije. In haar opinie is er minimaal twijfel over de eerlijkheid van het totale proces en de uitslag, maar is de manier waarop Fidesz de tweederde meerderheid in zetels won ronduit illegitiem. In haar artikel in de New York Times (dat hier in het Engels is te zien) constateert ze onder meer dat Fidesz op diverse manieren het eindresultaat op oneerlijke wijze  heeft beïnvloed: manipulaties bij het samenstellen van kiesdistricten, bij het werven en/of tellen van stemmen van Hongaren in de buurlanden (95,35% zou voor Fidesz hebben gestemd), door het introduceren van “compensatiestemmen voor de winnaar” wat de partij zes of zeven zetels extra opleverde, door het eenzijdig introduceren van een “First past de post system” enz. enz. Een Potemkin verkiezing noemt ze het, ogenschijnlijk is alles in orde maar wie een beetje verder kijkt dan zijn neus lang is, ziet dat er heel veel niet klopt.

Corruptie op zijn MSZP’s en à la Fidesz

Vooraanstaand socialistisch politicus Gábor Simon blijkt tot tweemaal toe met een tas vol geld naar Oostenrijk te zijn gereisd om zijn uit onduidelijke bron afkomstige inkomsten op een bankrekening te deponeren. Het moge duidelijk zijn, er is nog altijd iets heel erg mis in de MSZP. Maar ook in de Fidesz hoek gaat het graaien lustig verder, alleen doen ze het daar via ingewikkelde en moeilijker te doorgronden constructies met BV’s, stichtingen, staatsbedrijven en wat dies meer zij.

Op zijn MSZP’s

 Gábor Simon was vicevoorzitter van de MSZP, een van de lijsttrekkers in Boedapest en nummer 12 op de nationale kieslijst. Vorige week werd bekend dat hij in 2008 en 2009 grote bedragen in contanten heeft gestort op een private bankrekening in Oostenrijk; 575.000 euro in januari 2008 en 162.954 dollar in april 2009. Hij verklaarde destijds tegen de bank dat het geld afkomstig was van de verkoop van een huis en een bedrijf, alleen heeft hij nooit een huis van die waarde of een bedrijf in bezit gehad. Wel was hij destijds burgemeester van een deelgemeente van Boedapest en het is een publiek geheim dat veel mensen in dergelijke functies regelmatig “een percentage” opeisen bij de toekenning van vergunningen, overheidsopdrachten e.d.

Toegegeven, binnen een week was Simon uit de partij gezet en in die zin is er schoon schip gemaakt. Maar toch laat het schandaal perfect zien waarom de MSZP nooit de leiding had mogen hebben van Samen, de coalitie van democratische oppositiepartijen.Want echt “schoon” is de socialistische partij nog steeds niet. Veelzeggend was het commentaar dat nieuwssite Origo optekende uit de mond van een (anonieme) MSZP bestuurder dat de ietwat kleurloze Simon wat hem betreft een van de minder waarschijnlijke types was van wie je zoiets kon verwachten en dat hij zo tien anderen kon noemen die waarschijnlijk meer boter op hun hoofd hebben.

De werkelijkheid is dat de MSZP nog altijd niet echt heeft afgerekend met de corruptie van de periode 1990-2010. Welke deals hebben er plaatsgevonden in de tijd van de grote privatiseringen, hoe werkte de geheime deal met Fidesz over de verdeling van bestuurlijke corruptiegelden (70% voor de partij die regeert, 30% voor de partij in de oppositie) en welke MSZP bestuurders waren voor die gang van zaken (mede) verantwoordelijk? Ook László.Puch, de man die destijds de financiële touwtjes in de MSZP in handen had, is nog steeds een actief partijlid, al zit hij niet meer in het landelijk bestuur.En dus is het onvermijdelijk dat er steeds weer nieuwe schandalen boven water komen die direct de hele democratische oppositie zware schade berokkenen omdat Fidesz heel makkelijk kan claimen dat het gewoon dezelfde mensen zijn die vóór 2010 de boel ook al belazerden.
Nee, waarschijnlijk is het geen toeval dat dit schandaal nu werd gebracht door regeringskrant Magyar Nemzet, direct nadat het hele land was volgeplakt met affiches waarop de oppositie wordt afgebeeld als een stel boeven en waarschijnlijk op basis van bronnen in de (door Fidesz gecontroleerde) belastingdienst. Maar uiteindelijk doet dat er niet toe, de feiten blijven de feiten en die herinneren de kiezers er aan dat er een hele goede reden was waarom ze in 2010 meer dan genoeg hadden van de MSZP. Dat de corruptie en het machtsmisbruik in de afgelopen vier jaar onder Fidesz tienvoudig is toegenomen, verdwijnt dan al te gemakkelijk op de achtergrond.

À la Fidesz

Want laten we wel wezen, Fidesz pakt het veel sluwer aan. Een paar voorbeelden die de afgelopen twee weken boven water kwamen:

- In 2010 kocht de Fidesz regering op de vrije markt een grote hoeveelheid aardgas op voor een relatief lagere prijs (het waarom en hoe is zeer gecompliceerd en voert hier te ver). Volgens anti-corruptie waakhond Átlátszó werd echter het overgrote deel van die met belastinggeld betaalde hoeveelheid gas direct door staatsbedrijf MVMP voor een appel en een ei doorverkocht aan de private onderneming MET. Dat bedrijf kon het gas later met een forse winst van volgens schattingen 50 miljard forint (200 miljoen euro) doorverkopen. Een van de mannen achter MET en het web van BV’s dat met dat bedrijf verbonden is (MET heeft zijn hoofdkwartier in Zwitserland maar bezit dochters in belastingparadijzen als Cyprus, de Britse Virgin Eilanden en de Kaaiman Eilanden) is volgens Átlátszó István Garancsai, goede vriend en zakenpartner van Viktor Orbán en eigenaar van voetbalclub Videoton (waarvan de premier een fan is). Garancsai was tot 2001 een simpele bankbediende op het platteland, maar  werd toen onder de vorige regering Orbán opeens benoemd als de man die de privatisering moest doen van CD Hungary, een staatsonderneming die luxe onroerend goed van de Hongaarse overheid (ambassades, flats voor diplomaten e.d.) beheerde.

- In 2013 nationaliseerde de regering Orbán alle kleine spaarfondsen van het land. Ze werden gedwongen samen te gaan in één spaarbank onder staatscontrole, de Takarékbank (Er was maar één spaarfonds uitgezonderd van die nationalisatie en die was van…de boven genoemde meneer Garancsai). Hoe dan ook, nu verkoopt de Hongaarse regering haar 54% aandeel in die nieuwe bank, officieel in een open en internationale aanbesteding. Maar volgen Ferenc David, voorzitter van de Nationale Federatie van Ondernemers, zitten de voorwaarden van de aanbesteding zo in elkaar dat er maar één winnaar kan zijn, namelijk EHPSF, een recent opgerichte BV die eigendom is van de managers van Takarékbank. Zodra dat rond is, kunnen de aandelen vervolgens zonder openbare aanbesteding worden doorverkocht aan ondernemers met banden met Fidesz, zo vreest David.

- Een andere vriend en zakenpartner van Viktor Orbán, burgemeester Lörinc Mézáros van Orbán’s thuisdorp Felcsut, is inmiddels doorgedrongen tot de top 100 lijst van Hongarije’s rijkste mensen. Met een geschat vermogen van 6,9 miljard forint (23 miljoen euro) is hij binnengekomen op nummer 88. De voormalige loodgieter is inmiddels grootgrondbezitter in de regio Felcsut, hoewel veel van zijn grond formeel eigendom is van een of ander familieland of een of andere B. Mézáros is ook de man van de voetbalacademie van Felcsut en, het nieuwe superluxe voetbalstadion van het dorp. Felcsut krijgt bovendien niet alleen een nieuw spoorwegstation maar nu ook een eigen zakenvliegveld. Bovendien wordt er een groot hotel gebouwd pal naast een paar stukken land die eigendom zijn van Mézáros en van Anikó Lévai, de echtgenote van de premier.

- In de afgelopen jaren heeft bouwbedrijf Közgép van Lajos Simicska, vriend van premier Orbán en het financiële brein achter Fidesz, voor meer dan 900 miljoen forint (4 miljard Euro) aan openbare aanbestedingen gewonnen. Van een middelgrote bouwer van metalen structuren is de onderneming uitgegroeid tot het voornaamste bedrijf voor de bouw van wegen, bruggen, spoorlijnen en sinds kort ook opslagfaciliteiten voor radioactief materiaal. Veel van de opdrachten worden voor 50%-90% gefinancierd met EU subsidies. Het is dan ook een van de weinige bouwbedrijven die forse dividenden uitkeert aan haar aandeelhouders.

- De afgelopen twee jaar “informeerde” de regering de bevolking over haar activiteiten. Deze reclamecampagne op kosten van de belastingbetaler – totale kosten 800 miljoen forint (2,6 miljoen euro) – vond plaats onder de slogan: Hongarije doet het beter. Slogan en campagneopzet zijn nu voor de verkiezingen ‘verkocht’ aan Fidesz voor het schamele bedrag van 400.000 forint (1300 euro).

En dan dit nog:

Deze week stemde de rechtse meerderheid in het parlement (Fidesz en Jobbik) klakkeloos voor de overeenkomst met Putyin Rusland over de uitbreiding van kerncentrale Paks, ondanks het feit dat delen van de overeenkomst voor de komende tien jaar geheim zijn verklaard, dat de overeenkomst de energie en financiële afhankelijkheid van Rusland aanzienlijk vergroot, dat de noodzaak van de uitbreiding niet is onderbouwd, dat de bouw een prijsstijging voor elektriciteit tot gevolg kan hebben van 40-60% (volgens een door staatsbedrijf MVM uitgevoerde interne studie die de regering heeft geprobeerd weg te moffelen) enz. Het is een van de grootste en meest controversiële deals van Hongarije ooit, maar er is binnen luttele weken en na slechts vier uur ‘debat’ over gestemd, wat veel zegt over de kwaliteit van de parlementaire democratie in Hongarije vandaag.

Op je klompen

Het lijk erop dat de relaties tussen de EU en de Hongaarse regering langzaam weer ontdooien. Volgens de Hongaarse voorzitter van het parlement László Kövér, die daar uiteraard zeer tevreden mee is, is nu zelfs het door de Commissie Tavares in juli gelanceerde idee ingetrokken van een “monetoring” procedure.

Het Tavares rapport documenteerde afgelopen juni uitgebreid hoe in Hongarije zowel de democratie als de rechtstaat stelselmatig zijn ondermijnd, waarbij de regering Orbán met grote regelmaat balanceert op of over de grens van wat in Europa door de meeste politieke stromingen als acceptabel wordt gezien. Een van de belangrijkste suggesties van het rapport was om een speciale procedure op te zetten waarbij landen waar dit soort dingen gebeurt, in dit geval Hongarije, nauwgezet in de gaten te laten houden door een speciale commissie van onafhankelijke deskundigen. Het rapport werd aangenomen met de steun van linkse, liberale en een deel van de centrumrechtse Europese politici, maar volgens Kövér heeft de Europese Commissie het idee inmiddels laten vallen. Is de wens hier de vader van de gedachte, of laat met name het rechter deel van de Europese politiek de zaak liever rusten (wie weet met de Europese verkiezingen in het achterhoofd)?

Onlangs besloot de Europese Commissie ook om de subsidiestroom naar Hongarije te hervatten. Die was opgeschort omdat de Hongaarse controleprocedures (tegen corruptie e.d.) niet in orde waren. De Hongaren deden vervolgens snel een aantal toezeggingen. En in de zomer werd al de speciale controleprocedure op het overschrijden van het begrotingstekort tegen Hongarije stopgezet omdat het land inmiddels een begrotingstekort onder de 3% heeft (in ieder geval volgens de boeken). En met een aantal wijzigingen in o.a. de grondwet kwam Hongarije bovendien tegemoet aan een aantal kritiekpunten die Europa had op het vlak van de rechterlijke macht en politieke advertenties tijdens de verkiezingen.

Je kunt natuurlijk altijd redeneren dat het glas half vol is en dat elke stap vooruit is meegenomen. Maar tegelijk kun je op je klompen aanvoelen dat alle toezeggingen en verbeteringen ook niet erg fundamenteel zijn. Formeel is alles "volgens de letter van de wetten en regels," maar tegelijk weet iedereen die ietsje verder kijkt dan zijn neus lang is dat in het nieuwe door Fidesz opgebouwde systeem de parlementaire democratie uiterst minimaal functioneert, er eigenlijk geen onafhankelijke controleorganen meer zijn, het medialandschap eerder halfvrij dan vrij, en de begroting “gezond” wordt gehouden door een mix van belastingen die de economie verstikken en een enorme hoeveelheid potverteren waarvoor toekomstige generaties ooit een forse rekening gepresenteerd zullen krijgen (het verkwanselen van pensioengelden, de geforceerde verlaging van energie- en waterkosten, het afknijpen van het onderwijs enz.). En alles wijst erop dat de corruptie de afgelopen drie jaar alleen maar is toegenomen en dat veel van EU gelden niet zinnig wordt besteed.

Verder de afgelopen weken:

* Op de universiteit van Kaposvár is een nieuwe kledingcode ingesteld. Studenten mogen van de rector niet meer verschijnen in minrokjes, teveel make-up, onfatsoenlijke mode accessoires, slecht verzorgde nagels of haren of slippers, . Uit protest houden studenten en staf acties zoals het in ondergoed of badkleding bijwonen van werkgroepen of colleges.

* In zijn toespraak tot het Fidesz congres, dat vorige week zondag Viktor Orbán met 99,9% van de stemmen (er was één ongeldige stem) herkoos als partijleider, haalde de premier onder meer fel uit naar “”zoetgevooisde bankiers, inhalige multinationals, EU bureaucraten en hun Hongaarse lakeien,” die zich verenigen tegen Hongarije. Hun doel is dat links de verkiezingen van 2014 wint “zodat het international grootkapitaal de regering van Hongarije kan vormen.”

* Oppositiepartijen willen een strafrechtelijk onderzoek tegen de (Fidesz) burgemeester van een deelgemeente in Boedapest, nadat een geluidsopname op YouTube verscheen waarin een ondernemer zegt dat over elke overeenkomst met de deelgemeente een aparte “vergoeding” moet worden betaald van 20% van de totale investeringssom.

* Ook verscheen er een kort filmpje op YouTube waarin een man die sprekend lijkt op de Fidesz locoburgemeester van Szombathely een lijntje cocaïne snuift. De oppositie eist zijn aftreden, de politicus ontkent dat hij de persoon in het filmpje is.

Zomerzorgen

De uitbetaling van alle EU subsidies aan Hongarije is eerder deze maand opgeschort. Volgens Brussel zijn er geen concrete aanwijzingen voor fraude, maar klopt de administratie en het controlesysteem van de Hongaarse regering niet. Het land krijgt minimaal een boete van een paar honderd miljoen euro en raakt in het ergste geval – als het de problemen niet snel oplost - een paar miljard euro aan subsidies kwijt.

Er is nog heel veel onduidelijkheid over zowel de omvang als de consequenties, maar het ligt voor de hand dat de totale reorganisatie van de subsidieadministratie in Hongarije door de regering Orbán in Brussel niet goed is gevallen. Tot 2010 functioneerde alles redelijk, al ging er ongetwijfeld het nodige mis. Maar toen Orbán aan de macht kwam werden vrijwel alle ambtenaren die zich met de subsidies bezig hielden (meer dan 100) eruit gegooid en langzaam maar zeker vervangen door nieuwe mensen (bijna 600!). Eerst viel de subsidiestroom nog onder het ministerie van economische zaken maar sinds een half jaar heeft het bureau van premier Orbán er directe controle over..

In oppositiekringen wordt al langer gezegd dat er op grote schaal met EU subsidies wordt gerommeld en wel op zo’n wijze dat vooral bedrijven en personen die Fidesz gezind zijn de gelden opstrijken. Officieel mag de  EU dan wellicht nog geen concrete aanwijzingen voor fraude hebben, maar waar geld wordt uitgedeeld zonder deugdelijke controle (en daar is hier dus sprake van) is gerommel en fraude onvermijdelijk.

Verder de afgelopen zomerweken:

* Na het overlijden van Annámaria Szalai dit voorjaar is er eindelijk een nieuwe media-commissaris benoemd. De allerhoogste baas van de oppermachtige en veel bekritiseerde Hongaarse Media Autoriteit werd, op voorspraak van premier Orbán, Mónika Karas. Ze werkte de laatste jaren als advocate voor diverse Fidesz gezinde media. In de jaren 90 was ze betrokken bij de extreemrechtse partij MIÉP en dáár weer voor werkte ze voor de communistische partij van Hongarije, MSZMP. Niet bepaald een onafhankelijke en alom gerespecteerde dame dus en de benoeming werd door alle oppositiepartijen dan ook fel bekritiseerd.

* Dit najaar wordt wetgeving van kracht die het mogelijk maakt om anoniem staatsobligaties te kopen. De betrokkene hoeft ook de bron van zijn geld niet te onthullen. Het gaat om minimaal 20.000 euro dat voor vijf jaar op een speciale bankrekening kan worden gezet. Daarna mag de eigenaar zijn (voorheen zwarte) geld inclusief eventuele winst belastingvrij (!) opnemen. Critici noemen het een gelegaliseerde witwasoperatie waar ongetwijfeld ook de aan Fidesz gelieerde notabelen met graagte gebruik van zullen maken.Het is nog onduidelijk wat de EU van deze regeling vindt.

* De regering is van plan staalbedrijf Dunaferr terug te kopen. Dunaferr werd in 2004 geprivatiseerd en is eigendom van een Oekraïense holding. Zoals de meeste staalbedrijven in Europa draait het slecht (het maakte de afgelopen drie jaar 20 miljard forint per jaar verlies) en de eigenaren willen nu 1500 van de 7500 werknemers ontslaan. De renationalisatie moet dat voorkomen en Hongaarse banen behouden, althans dat is de regerings-PR. Maar de realiteit zal ongetwijfeld zijn dat de overheid er een groot verliesgevend bedrijf bij heeft waar jaar in jaar uit bakken geld in moeten zonder dat het ook maar iets oplevert.

* Een Fidesz woordvoerder heeft de oppositie ervan beschuldigd dat ze betaald wordt door “bepaalde buitenlandse financiële kringen” waaronder George Soros om “een campagne te voeren tegen de regering en Hongarije.” Volgens de Fidesz woordvoerder “hebben VS speculanten miljoenen dollars besteed om Fidesz, de Hongaarse regering en Hongarije aan te vallen via organisaties die zichzelf mensenrechten, anti-corruptie en Roma organisaties noemen.” Hij noemde daarbij TASZ, het Helsinki Committee, homorechtengroep Hatter, Vrouwen tegen Geweld, en Amnesty International bij name. Op een of andere manier doen dit soort uitspraken me denken aan….Rusland, China, Zimbabwe?

* In de stad Székesfehérvár hield premier Orbán op 19 augustus een speech ter gelegenheid van Sint Stefansdag op de 20e (Koning Stefan is in het jaar 1000 in deze stad gekroond en begraven). Aan een plaatselijk orkest van strijkers was gevraagd eerst een passend stuk te spelen en zij kozen voor “Roemeense volksdansen” van de grote Hongaarse componist Béla Bartok. Maar dat vonden de stadsvaderen klaarblijkelijk wat te gevoelig gezien de oplopende spanningen met Roemenië de afgelopen weken en dus kondigden zij het stuk liever aan als “Volksdansen.” Hoe klein kun je zijn?

* In Szigetvár heeft de burgemeester mensen in de plaatselijke werkverschaffing ingezet om … te ‘demonstreren’ tegen oppositieleider Gordon Bajnai die in het stadje een zaal met aanhangers toesprak. “Samen 2014”heeft een video-opname waarin diverse werklozen verklaren dat ze door het gemeentebestuur waren bevolen om te verschijnen.

* Er komt een speciaal historisch instituut dat de omwenteling van 1989/1990 in Hongarije in een nieuw perspectief gaat plaatsen. Het instituut zal rechtstreeks onder premier Orbán vallen en de directeur wordt Zoltán Bíro, nota bene een voormalige communist (ambtenaar in de cultuursectie van de MSZMP) die na 1990 nationalist en aanhanger van radicaal rechts werd. Hij verafschuwt volgens eigen zeggen het liberalisme en vindt democratie maar zo-zo. In 2009 zei hij in de rechtse krant Magyar Hírlap onder meer: “Fidesz zou zelfs dictatoriale instrumenten moeten gebruiken want men dient het bestaan van de natie te eren en als heilig te beschouwen en niet de doctrine van democratie en vrijheid.” Dat wordt me het wetenschappelijke onderzoek wel.

* Jobbik woordvoerder Ádám Mirkoczki pleitte voor de invoering van chemische castratie, de doodstraf en gevangenissen op basis van etnische afkomst (speciale gevangenissen voor zigeuners). Om nog even te onderstrepen dat het altijd nog gekker kan.

Hongaars-nationaal grootkapitaal

Voor de Hongaarse regering is de versterking van het Hongaars-nationale kapitaal, niet alleen onder de kleine en middelgrote bedrijven maar ook onder de grote ondernemingen, van uitzonderlijk belang. Dat was volgens nieuwssite Index een van de thema’s van de toespraak van premier Viktor Orbán tijdens de jaarlijkse bijeenkomst in het Roemeense plaatsje Tusnádfürdö op zaterdag 27 juli.

Het luxe voetbalstadion in aanbouw naast Orbán's huis

Tijdens de jaarlijkse ‘zomeruniversiteit’ van aan Fidesz verwante organisaties van Roemeense Hongaren in dit plaatsje in Transylvanië houdt Orbán altijd een redevoering waarin hij vaak elementen van zijn lange termijn visie toelicht. Ditmaal waren dat met name de rol van krachtige nationale staten tegenover een steeds zwakkere EU – zoals bekend wordt Orbán steeds EU sceptischer – en het belang van de opbouw van een sterke Hongaars-nationale kapitalistenklasse.

“De opbouw van een netwerk van grote Hongaarse ondernemingen die de internationale concurrentie aankunnen, vordert gestaag,” zei de premier ondermeer. De ondernemingen die hij daarbij op het oog heeft zijn niet alleen de grote ‘Hongaarse’ bedrijven die al langer actief zijn op de markt, zoals oliemaatschappij MOL, bouwbedrijf en projectontwikkelaar Trigranit, de OTP bank en geneesmiddelenonderneming Richter. Hij rekende daar nadrukkelijk ook de aan Fidesz gelieerde nieuwkomers op de markt bij, zoals de bedrijven van een aantal Fidesz oligarchen (Simicska, Nyerges en Fellegi) en natuurlijk de nieuwe grote Hongaarse spaarbank die het gevolg zal zijn van de recente nationalisatie en samenvoeging van kleine spaarverenigingen in het hele land (meer dan 100 kleine investeerders raakten zo de controle over hun kapitaal kwijt).

Volgens sommige critici vergeet Orbán in dit streven zijn eigen familie ook niet. Formeel bezit de premier zelf al decennialang niet meer dan een woning in Boeda, een buitenhuis in het dorp Felcsut, een auto en een bescheiden middenklasse inkomen. Maar als je alle eigendommen vergaard door zijn vader, zijn vrouw en ettelijke mensen die als stromannen worden gezien bij elkaar optelt, dan behoort de familie Orbán inmiddels misschien wel tot de vijf rijkste van Hongarije, menen sommigen. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dat een wat wilde schatting is, want niemand weet precies hoe het zit en de echte feiten zijn niet of nauwelijks boven water te krijgen.

Het is onvermijdelijk dat bij het van Fidesz-staatswege uitbouwen van zo’n nieuwe economische elite – gepresenteerd als het voltooien van de echte anticommunistische systeemomwenteling die in 1990 nooit echt van de grond kwam – af en toe ook de nodige wrijvingen ontstaan met zittende oligarchen wier belangen soms even tweede viool spelen. Zo uitte Sándor Demjan, eigenaar van Trigranit en ook betrokken bij de kleine spaarfondsen, recent felle kritiek op die nationalisatie. Ook zijn er volgens sommige commentatoren de nodige wrijvingen met Sándor Csányi, topman en grootaandeelhouder van de OTP bank (en nog tientallen andere bedrijven o.a. in de voedselindustrie). Zijn onverwachte stap om een deel van zijn OTP aandelen te verkopen en de scherpe val in het bankaandeel die daar direct het resultaat van was, leidde tot de nodige speculaties over een ruzie met Orbán (waarbij Csányi met zijn actie zou hebben willen laten zien: kijk, dit kan er gebeuren er als je mijn belangen onvoldoende in het oog houdt). Maar zelfs als een enkele oligarch zijn steun voor Fidesz in alle openheid
zou opzeggen – en daar zijn we nog lang niet – dan nog is het onwaarschijnlijk dat zoiets de strategische koers van Orbán wezenlijk beïnvloedt.

Social engineering

De Hongaarse regering legt de banken in Hongarije opnieuw een aantal extra belastingen op. Nou ja, de banken, uiteindelijk draaien uiteraard de klanten voor het grootste deel op. Wat niet wegneemt dat bankieren in Hongarije een steeds moeizame affaire is geworden. “Een nachtmerrie,” noemde de topman van de CIB Bank het een paar maanden geleden. Het wachten is op de eerste buitenlandse bank die afhaakt…en dan is de regering Orbán wel bereid de betrokken instelling voor een zacht prijsje over te nemen.

Onder andere de onlangs ingevoerde financiële transactiebelasting (voor het opnemen of overmaken van geld) wordt verdubbeld en de banken krijgen ook een “eenmalige aanslag” van 75 miljard forint (300 miljoen euro) opgelegd, geld dat rechtstreeks in de staatskas gaat. Dat komt bovenop de diverse andere “tijdelijke” en “extra” belastingen die nu al een paar jaar bestaan en die ervoor hebben gezorgd dat de financiële sector volledig op slot zit: er wordt nauwelijks meer geld uitgeleend aan bedrijven (of individuen). Gecombineerd met het volledig wegvallen van investeringen omdat (internationale) bedrijven het economisch beleid van de regering Orbán voor geen cent vertrouwen, betekent dit dat de economie zo goed als stil staat.

Intussen maakt premier Orbán er geen geheim van dat hij banken over wil nemen; niet tijdelijk als noodoplossing maar permanent, omdat hij vindt dat minimaal 50% van de sector in “Hongaarse” handen moet zijn (nu is 90% van de sector eigendom van een hele reeks internationale bankconsortia). De voorbereidingen daarvoor gaan onverminderd door, afgelopen week met de nationalisatie van de kleine coöperatieve spaarbanken van het land. De Hongaarse overheid neemt daar een aandeel in en dwingt ze tot nationale samenwerking, waarin ook het postbedrijf betrokken wordt. Zo wordt een nieuwe nationale speler gecreëerd. Ook nam de overheid een 50% aandeel in twee kleine banken die eigendom zijn van twee oligarchen. Zodat er, als straks de ING of de CIB of welke andere bank dan ook de pijp aan Márton geeft, een staatsbank klaarstaat om de boel over te nemen.

Het is inmiddels een veel gehanteerd recept. De (internationale) energiemaatschappijen, die Orbán ook in staatshanden wil zien, worden met allerlei extra belastingen en dwangwetgeving ook onder grote druk gezet. E.ON is de eerste die nu heeft verkocht, het is een kwestie van tijd tot anderen volgen (er gaan al geruchten over het vertrek van TiGáz). Er wordt nu gedreigd met de invoering van een advertentiebelasting die vooral de twee grote onafhankelijke commerciële TV zenders (RTL en TV2) treft. Met name TV 2, dat al jaren verliesgevend is, zou overwegen om te verkopen en onder insiders gaat het gerucht dat een aan Fidesz gelieerd mediabedrijf klaar staat om de boel over te nemen. Een zelfde lot wacht zelfs mogelijk het links-liberale dagblad Népszabadság. De door Fidesz geïnstalleerde mediaraad heeft de uitgevers Ringier en Springer verboden om in Hongarije hun kranten samen te voegen (iets wat elders in de regio wel gebeurt). De vraag is echter hoe lang Ringier, eigenaar van Népszabadság, de verliesgevende krant nog kan en wil financieren. Een van de potentiële kopers is een aan Fidesz gelieerde onderneming.

En zo groeit de macht van het Fidesz netwerk in de economie gestaag. Transparency International wees een jaar geleden op dit nieuwe verschijnsel dat ze “state capture” noemde: een economische belangengroep die de overheid overneemt en gebruikt ten eigen bate. Bálint Magyar, liberaal politicus en voormalig minister van onderwijs, gebruikt in een recent artikel zelfs de harde woorden: “een postcommunistische maffiastaat.” In zijn optiek is dit het eigenlijke doel van de hele operatie: Fidesz gebruikt haar politieke almacht voor het creëren van een geheel nieuwe economische en heersende elite bestaande uit haar eigen netwerk van aanhangers en vrienden (zie ook de tabakswinkels, de landbouwgrond affaires, het massaal toewijzen van openbare uitschrijvingen aan bevriende bedrijven enz. enz.). Zoiets is na vier jaar al moeilijk meer terug te draaien, laat staan na acht of twaalf jaar. “Social engineering” in de 21e eeuw.

Orwell in Hongarije?

Nieuwe wetgeving geeft de Hongaarse overheid volmacht om (hooggeplaatste) publieke figuren maar ook hun naaste familieleden af te luisteren, hun brieven te openen, hun e-mails te lezen, hun vuilnis te doorzoeken, hen te schaduwen en filmen, hun privé leven ondersteboven te halen enz., alles zonder gerechtelijk bevel, parlementaire controle of zelfs maar een gerede verdenking van een strafbaar feit. Volgens de regering is de wet nodig om corruptie te bestrijden en de staatsveiligheid te verzekeren, volgens critici gaat de regering (weer eens) veel te ver.

Voorlezen uit "1984" van Orwell

De wet betreft vooralsnog topambtenaren, ambassadeurs, hoge officieren in leger en politie, parlementariërs die op enigerlei wijze bij de staatsveiligheid betrokken zijn, bestuurders van staatsbedrijven e.d. De wet geeft de regering ook het recht om deze lijst uit te breiden als ze dat nodig acht zonder de wet te wijzigen. Tot nu toe kon er slechts eens in de vijf jaar een antecedentenonderzoek tegen overheidsfunctionarissen plaatsvinden – te weinig, zeggen ook mensen van Transparency International – de nieuwe wet maakt vrijwel permanente controle mogelijk, ook van het privéleven van de functionaris. Wie daar geen toestemming voor geeft, krijgt de baan niet. In de vragenlijst die de betrokkenen bij het aanvaarden van hun functie moeten invullen, dienen zij ook informatie te geven over hun privéleven, bijvoorbeeld of ze verhoudingen buiten het huwelijk hebben of hebben gehad (of homoseksueel zijn?).

Het doel is, aldus de wet, om de staatsveiligheid te beschermen door de overheid de mogelijkheid te geven vast te stellen of en in hoeverre mensen chantabel of te corrumperen zijn. De geheime onderzoeken worden uitgevoerd door het Bureau ter Bescherming van de Grondwet afgekort AVH (nee, niet ÁVH zoals de stalinistische geheime dienst in de jaren vijftig heette). Tegen ontslagen die het gevolg zijn van dit soort geheime onderzoeken is geen beroep mogelijk. Officieel was de wet, zoals zo vaak, een privé initiatief van een aantal Fidesz parlementariërs, zodat maatschappelijk consultatie en ruim parlementair overleg kon worden omzeild. Critici zoals de ombudsman, mensenrechtengroepen en een aantal juridische experts hekelen vooral het afluisteren e.d. zonder gerede verdenking en gerechtelijk bevel, de aantasting van het privéleven en het gebrek aan een beroepsmogelijkheid. Bovendien regelt de wet niet wie er al dan niet inzage heeft in de zo verzamelde informatie, wat er precies met die informatie gebeurt, hoe lang die mag worden bewaard enz. Op de dag dat de wet werd aangenomen, las een groep demonstranten voor de deur van het ministerie van binnenlandse zaken urenlang voor uit het boek "1984" van George Orwell.


Verder afgelopen week

* De regering Orbán verkondigt nu met regelmaat trots dat ze, nadat er vanuit Europa veel kritiek kwam op de gedwongen vervroegde pensionering van rechters, ook aan die kritiek tegemoet is gekomen en dus wel degelijk bereid is tot constructief debat. Waar? Half waar. De regering heeft eerst een tijdlang alle kritiek categorisch afgewezen en voldongen feiten geschapen door rechters uit hun post te verwijderen en te vervangen. Maar toen Europa maar bleef zeggen dat dit echt niet kon, kregen de gepensioneerde rechters uiteindelijk na veel trekken en duwen de mogelijkheid terug te keren op hun post. Het praktische resultaat: van de 229 verwijderde rechters komen er in mei 2013 slechts 56 terug op hun oude post, want de rest heeft zo genoeg van al dit gezeik en gezaag aan hun stoelpoten, dat ze kozen voor een vrijwillige afvloeiingsregeling. Wat als je 60+ bent en al weer een dik jaar uit je werkritme, heel goed te begrijpen is. Maar de regering heeft dus wel degelijk wat ze wilde: een 173/229 oftewel 75% successcore bij het afvoeren van toprechters, dat is bepaald niet slecht. Bij de top van justitie is de score nog beter: 82 van de 101 oftewel 81%.

* Hoewel Fidesz steeds weer glashard ontkent dat er bij de toekenning van tabaksvergunningen ook maar iets onoorbaars is gebeurd, geeft Orbán tegelijk toe dat er wat hem betreft niets verkeerd aan is om tabaksvergunningen aan politieke vrienden toe te kennen. In een radio interview over de kwestie zei hij letterlijk: “Ik wil hier duidelijk stellen dat ik nooit diegenen die ons ondersteunen de rug toe zal keren. Waarom zou het fout zijn als ondernemers die onze waarden delen en ook anderszins aan de voorwaarden voldoen deze openbare uitschrijvingen winnen? (…) Onze eigen kiezers, aanhangers en supporters de rug toekeren alleen opdat wij politici dan minder kritiek krijgen, dat zal ik nooit accepteren. We moeten deze kritiek over ons heen laten komen, want als onze aanhangers niet op ons kunnen rekenen, wie dan wel?”

* Het Ludwig Museum in Boedapest is nu al enige weken door een kleine groep kunstenaars bezet. Het is intussen wel open voor publiek. De Fidesz regering heeft, zoals verwacht werd, directeur Barnabás Bencsik na zijn eerste periode van vijf jaar niet herbenoemd maar vervangen door een eigen persoon, kunsthistorica Julia Fabényi. Het gaat de demonstranten niet om de persoon Fábenyi, maar om de manier waarop ook dit weer is verlopen. Bencsik gold als te kritisch, modern, liberaal enz. en moest dus vervangen worden door ‘een van ons want het is nu onze beurt,’ hoewel hij de voorkeurskandidaat was van het museum zelf en van de Ludwig Stichting die de collectie destijds aan Hongarije in bruikleen gaf.

“Opruimen, Jood!”

“Er was wekelijks inspectie in mijn cel…ze maakten (negatieve) opmerkingen over mijn boeken, ze gooiden afval en spullen die van mij persoonlijk waren samen op een hoop midden in mijn cel en zeiden dan: opruimen Jood!” Het is slechts één van voorbeelden van de schandalige wijze  waarop Eva H., die gisteren voor de rechtbank opnieuw haar onschuld verklaarde, volgens haar getuigenis in voorarrest werd behandeld. In de vier maanden dat ze in de cel zat, verloor ze 26 kg aan gewicht.

Eva H. is een van de beklaagden in het corruptieproces rond de BKV, de Openbaar Vervoer Maatschappij van Boedapest (zie het bericht Nokia-doos van 26-09-2012). Zij is de zoveelste in deze zaak die haar eerder afgelegde verklaringen voor de rechtbank introk omdat die, zo zei ze, waren afgelegd onder zware psychologische en fysieke druk.

Naast het bovenstaande, getuigde ze dat bewakers tegen haar hadden gezegd dat als haar rabbi wekelijks op bezoek zou blijven komen, wat wettelijk is toegestaan, dat zij dan niet zouden kunnen voorkomen “dat ze op een dag uit haar bed zou vallen en zich bezeren.” Als ze naar verhoren werd gebracht, kreeg ze zware ijzeren boeien aan polsen en enkels waardoor ze moeilijk kon lopen en pijnlijke verwondingen opliep. Toen ze op een dag bij zo’n transport als gevolg van die kettingen met haar hoofd tegen de stoeprand viel, voegde de bewaker haar toe dat ze niet moest klagen anders zou hij zeggen dat ze hem aanviel en dan had hij zelfs het recht haar neer te schieten. Ook beschuldigde ze de gevangenisartsen ervan dat die haar zonder haar medeweten en instemming verdovende medicijnen hadden geprobeerd toe te dienen (Ritrovil, een epilepsie middel). De temperatuur in de cel van 6x6 die ze deelde met drie vrouwen liep soms op tot 59°C en toch werden het enige luchttrooster gesloten gehouden.

Eva H. wordt er ondermeer van beschuldigd als PR medewerkster van de BKV sommen geld te hebben ontvangen van het bedrijf zonder daarvoor werk te hebben verricht. Ze verklaarde het intrekken van haar oorspronkelijke verklaring uit het feit dat ze na maanden van deze behandeling wanhopig was, alleen maar naar haar familie terug wilde en dus gewoon tekende. Hoewel ze bij de verhoren huilend haar onschuld betoogde, was ze onder druk gezet om ook de hoofdverdachte in de zaak – een socialistische politicus – te belasteren. Zo niet, dan zou ze nog een half jaar vastzitten. Aan het eind van haar getuigenis gisteren, las ze de laatste brief voor die haar ernstig zieke vader haar stuurde. Hij overleed terwijl zij vastzat.

De aanwijzingen stapelen zich op dat ook dit corruptieproces een schijnproces is, vanaf het begin georkestreerd door Fidesz met de bedoeling hun linkse politieke tegenstanders in diskrediet te brengen. Rationeel weet ik dat, ondanks alles wat er de afgelopen jaren door de regering Orbán is gedaan, Hongarije nog altijd een soort van democratie en een soort van rechtsstaat is. Maar dit is toch echt niet meer van Europees niveau.

Verder afgelopen week:

- De FIFA heeft de Hongaarse voetbalbond veroordeeld tot een geldboete en het spelen van een wedstrijd zonder publiek vanwege heftige antisemitische spreekkoren van Hongaarse fans tijdens een wedstrijd tegen Israel afgelopen zomer. In rechtse kringen in Hongarije wordt er schande gesproken…van deze uitspraak en de voetbalbond noemt de straf overdreven omdat zij toch niet verantwoordelijk is voor het gedrag van deze fans.

- Fidesz en de rechtse pers hebben zich inmiddels vierkant opgesteld achter Zsolt Bayer, de man die eerder een deel van de zigeuners beesten noemde (zie Hate Speech van 13-01-2013). Ook minister van justitie Tibor Navracsics, die eerder nog suggereerde dat Bayer misschien wel uit Fidesz gezet moest worden, bond in en verklaarde dat Bayer’s uitleg dat hij het allemaal alleen maar zo hard had gezegd om discussie los te maken, voor hem voldoende was. De ophef over Bayer’s uitspraak is nu slechts een linkse campagne die tot doel heeft Fidesz te beschadigen.

-De hoofden van de sinds 1 januari weer genationaliseerde scholen mogen niet langer met de pers praten. Zij dienen daarvoor eerst toestemming te vragen van het Klebelsberg Centrum, het ministeriele bureau dat nu 1300 scholen in het land direct bestiert. De oekaze volgt nadat sommige schoolhoofden naar buiten waren getreden met klachten over de problemen die zijn veroorzaakt door de overhaaste en slecht georganiseerde centralisatie in het onderwijs.

- De staatsmedia worden nog steeds gereorganiseerd wat betekent dat er opnieuw een hoop mensen ontslagen worden. Onlangs bereikte de directie overeenstemming met een paar bonden over een vermindering van dat aantal ontslagen, maar nu blijkt dat onder degenen die eruit vliegen, ook meer dan tien vakbondsactivisten zitten die bij die media werken.